પાઠ ૭: નવી નવાઈનું સરઘસ

ઉદાહરણ: દોડાદોડી, લાતાલાતી

જવાબ: મારામારી, મુક્કામુક્કી, ધમાચકડી, આડાંઅવળાં, અડખેપડખે, હક્કાબક્કા.

• (૧) મારા માલિક પણ ચા પીધા પછી બહુ ઘાંટા પાડે છે.
  (✓) મારા માલિક ચા પીધા પછી બૂમાબૂમ કરી મૂકે છે.


• (૨) ભોલુની ફોજ સાપને જોઈને ઊભી પૂંછડીએ ભાગશે.
  (✓) ભોલુની ફોજ સાપને જોઈને ગભરાઈને નાસી જશે.


• (૩) ટૉમીની વાત સાંભળવાને બદલે લાલુ બકરો ખાલીપીલી સવાલ પૂછ્યા કરતો.
  (✓) ટૉમીની વાત સાંભળીને લાલુ બકરો અમથી વાતો કરવા લાગ્યો.


• (૪) કકુ કૂકડો બોલ્યો, અધ્ધરપધ્ધર વાત ન કરો.
  (✓) કકુ કૂકડો બોલ્યો, નકામી પોકળ વાતો ન કરો.

• (૧) ગવરી ગાય: "શું છે આટલું બધું? આમ ગભરાયેલો કેમ લાગે છે?"
• (૨) બન્ની બકરી: "જા! જા! તને કોણે કહ્યું? હું હમણાં ત્યાંથી જ તો આવી!"
• (૩) ટૉમી કૂતરો: "આપણે શું કરીએ? એમને લડવાની ના શી રીતે પાડીએ?"
• (૪) કાળુ કૂતરો: "એને કરફ્યૂ કહેવાય."
• (૫) ગંગુ ગધેડો: "તું પંખીની નાતમાં આવે. તારી જાત જુદી."
• (૬) લાલુ બકરો: "લે, એટલીય ખબર નથી. આગેવાન એટલે...આગેવાન!"

1. પ્રાણીઓનાં મહોરાં પહેરેલાં પાંચ-છ બાળકો ગલીમાં ફરી રહ્યાં છે.
2. માણસજાતની વાતમાં વચ્ચે પડવા જેવું જ નથી.
3. જુઓ, આપણે સરઘસ કાઢીને ચાર રસ્તા પર જવાનું છે.
4. કળજુગ નહીં, સતયુગ કહે, આ જો પ્રાણીઓ કેવાં હળી મળીને રસ્તે સરઘસ કાઢે છે!
5. બધાં તાળીઓ પાડતાં-પાડતાં પ્રાણીઓના સરઘસ પાસે જાય છે.

• ઉદાહરણ: ભેળનો ચટકો મસ્ત છે. → ભેળ ચટાકેદાર છે.
• (૧) ભીમની ગદાનું વજન વધારે છે. → ભીમની ગદા વજનદાર છે.
• (૨) આકાશમાં લહેરાતા તિરંગાની કેવી શાન છે! → આકાશમાં લહેરાતો તિરંગો શાનદાર છે.
• (૩) સરદાર પટેલની ભાષણની છટા અનોખી હતી. → સરદાર પટેલનું ભાષણ છટાદાર હતું.
• (૪) ટમીના અક્ષર સરસ મરોડવાળા છે. → ટમીના અક્ષર મરોડદાર છે.
• (૫) પાદરના પીપળાની ઘટા ગાઢ છે. → પાદરનો પીપળો ઘટાદાર છે.
• (૬) આહ! આ પ્રવૃત્તિ કેવી મજાની છે! → આહ! આ પ્રવૃત્તિ કેવી મજેદાર છે!

• (૧) આ એક પેટ્રોલ પંપનું ચિત્ર છે, જ્યાં વાહનોમાં ઈંધણ (પેટ્રોલ કે ડીઝલ) ભરવામાં આવે છે.
• (૨) ચિત્રમાં કાર, મોટરસાયકલ અને સ્કૂટર જેવાં વાહનો પેટ્રોલ ભરાવવા માટે કતારમાં (લાઈનમાં) ઊભેલાં જોઈ શકાય છે.
• (૩) પેટ્રોલ પંપના કર્મચારીઓ (વર્કર્સ) ગ્રાહકોના વાહનોમાં કાળજીપૂર્વક પેટ્રોલ ભરી રહ્યા છે.
• (૪) ત્યાં પેટ્રોલ ભરવાનું એક મશીન છે, જેના મીટરમાં પેટ્રોલનો ભાવ અને કેટલા લિટર ઈંધણ ભરાયું તે જોઈ શકાય છે.
• (૫) પેટ્રોલ પંપ પર ગ્રાહકો માટે વાહનોનાં ટાયરમાં મફત હવા ભરવાની તેમજ પીવાના શુદ્ધ પાણીની સુવિધા પણ જોવા મળે છે.
• (૬) સુરક્ષા માટે પંપના પરિસરમાં 'ધુમ્રપાન કરવાની મનાઈ છે' અને 'એન્જિન બંધ રાખો' જેવી અગત્યની સૂચનાઓ પણ લખેલી હોય છે.

પ્રાણીઓ આદિકાળથી મનુષ્યના સાચા મિત્રો અને મદદગાર રહ્યા છે. ગાય, ભેંસ અને બકરી જેવાં પ્રાણીઓ આપણને પૌષ્ટિક દૂધ આપે છે, જે આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જરૂરી છે. કૂતરો માનવજાતનો સૌથી જૂનો અને વફાદાર મિત્ર છે. તે આપણા ઘર, ખેતર અને મિલકતની નિષ્ઠાપૂર્વક ચોકી કરે છે. અંધ વ્યક્તિઓ માટે અને પોલીસ ખાતામાં ગુનેગારોને પકડવામાં કૂતરાની ખાસ મદદ લેવાય છે. બળદ, ઘોડા અને ઊંટ જેવાં પ્રાણીઓ ખેતીકામમાં અને માલસામાનની હેરફેરમાં ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે. રણમાં મુસાફરી કરવા માટે ઊંટ શ્રેષ્ઠ વાહન છે, જેને 'રણનું વહાણ' પણ કહેવાય છે. ઘેટાં આપણને ઊન આપે છે, જેમાંથી શિયાળા માટે ગરમ કપડાં બને છે. અળસિયાં જેવાં જીવો ખેતરની જમીનને પોચી અને ફળદ્રુપ બનાવીને ખેડૂતોના સાચા મિત્ર તરીકેનું કામ કરે છે. જંગલી પ્રાણીઓ પણ પર્યાવરણની આહાર શૃંખલા જાળવવામાં અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. આમ, પ્રાણીઓ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે મનુષ્યના જીવનને સરળ અને સમૃદ્ધ બનાવે છે. તેથી આપણે ક્યારેય તેમના પર અત્યાચાર ન કરવો જોઈએ અને હંમેશાં પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા અને પ્રેમ રાખવો જોઈએ.

એક મોટું જંગલ હતું. જંગલમાં એક ભોળું હરણ રહેતું હતું. તે સ્વભાવે થોડું ડરપોક હતું, પરંતુ દોડવામાં ખૂબ જ ઝડપી હતું. તે જ જંગલમાં એક લુચ્ચું શિયાળ પણ રહેતું હતું. શિયાળની નજર હંમેશાં આ હરણ પર રહેતી. જંગલના રાજા સિંહને એક બહાદુર અને નીડર સેનાપતિની જરૂર હતી. સિંહે એક ખડતલ અને માતેલું શરીર ધરાવતા હાથીને પોતાનો સેનાપતિ બનાવ્યો. એક દિવસ પેલા લુચ્ચા શિયાળે હરણને ફસાવવા માટે જાળ બિછાવી, પરંતુ ત્યાં એક ચતુર વાંદરો આવી પહોંચ્યો. વાંદરાએ શિયાળની લુચ્ચાઈ પારખી લીધી અને તરત જ બહાદુર હાથીભાઈને જાણ કરી. હાથીભાઈએ આવીને શિયાળને પોતાની સૂંઢથી પકડીને દૂર ફેંકી દીધું અને ભોળા હરણનો જીવ બચાવ્યો. જંગલના બધા પ્રાણીઓ ચતુર વાંદરા અને નીડર હાથીની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

• પુસ્તકાલયમાંથી નાટકો મેળવી મિત્રો સાથે ગ્રૂપ પાડીને વર્ગમાં ભજવો.
  (આ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીઓએ વર્ગખંડમાં પોતાના શિક્ષકના માર્ગદર્શન હેઠળ મિત્રો સાથે જૂથ બનાવીને જાતે કરવાની છે. જેમાં પશુ-પક્ષીઓનાં મહોરાં પહેરીને આ નાટક સુંદર રીતે રજૂ કરી શકાય છે.)