ધોરણ-૮ સામાજિક વિજ્ઞાન (પ્રથમ સત્રાંત કસોટી)

• (૧) વિશ્વભરમાંથી કયા આકર્ષણના કારણે સદીઓથી ભારતમાં વિદેશી પ્રજાઓ અને વેપારીઓ આવતા હતા?
  (A) ભૌગોલિક સ્થાન (B) ધાર્મિક વિવિધતા (C) આર્થિક સમૃદ્ધિ (D) રાજકીય એકતા
  ઉત્તર: (C) આર્થિક સમૃદ્ધિ
• (૨) તુર્કોએ કયું પ્રખ્યાત શહેર જીતી લેતાં યુરોપિયનો માટે ભારત આવવાનો જૂનો જમીન માર્ગ બંધ થયો હતો?
  (A) રોમ (B) કૉન્સ્ટેન્ટિનોપલ (C) કાબુલ (D) બગદાદ
  ઉત્તર: (B) કૉન્સ્ટેન્ટિનોપલ (ઈ.સ. ૧૪૫૩માં)
• (૩) પોર્ટુગલના કયા સાહસિક નાવિકે ઈ.સ. ૧૪૯૮માં ભારત આવવાનો નવો જળમાર્ગ શોધ્યો હતો?
  (A) ક્રિસ્ટોફર કોલંબસ (B) અમેરિગો વેસ્પુચી (C) વાસ્કો-ડી-ગામા (D) બાર્થોલોમ્યુ ડાયઝ
  ઉત્તર: (C) વાસ્કો-ડી-ગામા
• (૪) વાસ્કો-ડી-ગામા ભારત પહોંચ્યો ત્યારે કાલિકટ બંદરે કયા સ્થાનિક રાજાનું શાસન હતું?
  (A) રાજા રામસિંહ (B) રાજા સામુદ્રિક (ઝામોરિન) (C) પ્રતાપ રુદ્ર (D) રાજા હર્ષવર્ધન
  ઉત્તર: (B) રાજા સામુદ્રિક (ઝામોરિન)
• (૫) પોર્ટુગીઝોએ ભારતમાં વેપારી કોઠીનું રક્ષણ કરવા માટે કયું પ્રથમ થાણું અને કિલ્લો બાંધ્યો હતો?
  (A) ગોવા (B) દીવ (C) કોચીન (D) કાલિકટ
  ઉત્તર: (C) કોચીન (ઈ.સ. ૧૫૦૩માં)
• (૬) ઈ.સ. ૧૫૦૯માં કયા પોર્ટુગીઝ ગવર્નરે દીવ પર વિજય મેળવી દરિયાઈ સત્તા મજબૂત કરી હતી?
  (A) અલ્બુકર્ક (B) ફ્રાન્સિસ્કો ડી અલ્મેડા (C) જોન કેબોટ (D) નુનો ડી કુન્હા
  ઉત્તર: (A) અલ્બુકર્ક
• (૭) ભારતમાં ડચ (વલંદા) પ્રજા મૂળ કયા દેશની વતની હતી?
  (A) પોર્ટુગલ (B) હોલેન્ડ (નેધરલેન્ડ) (C) ફ્રાન્સ (D) ડેનમાર્ક
  ઉત્તર: (B) હોલેન્ડ (નેધરલેન્ડ)
• (૮) બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની સ્થાપના ક્યારે અને કઈ રાણીના સમયમાં થઈ હતી?
  (A) ઈ.સ. ૧૬૫૦ - રાણી વિક્ટોરિયા (B) ઈ.સ. ૧૬૦૦ - રાણી એલિઝાબેથ પ્રથમે (C) ઈ.સ. ૧૫૫૦ - રાણી મેરી (D) ઈ.સ. ૧૭૦૦ - રાણી એન
  ઉત્તર: (B) ઈ.સ. ૧૬૦૦ - રાણી એલિઝાબેથ પ્રથમે
• (૯) અંગ્રેજોનું પ્રથમ વહાણ ભારતના સુરત બંદરે કઈ સાલમાં આવ્યું હતું અને તેનો કપ્તાન કોણ હતો?
  (A) ઈ.સ. ૧૬૫૦ - થોમસ રો (B) ઈ.સ. ૧૬૦૮ - હોકિન્સ (C) ઈ.સ. ૧૬૧૩ - સર વિલિયમ (D) ઈ.સ. ૧૬૯૦ - જોબ ચાર્નોક
  ઉત્તર: (B) ઈ.સ. ૧૬૦૮ - હોકિન્સ
• (૧૦) કયા મુઘલ બાદશાહે બ્રિટિશ કંપનીને સુરતમાં વેપારી કોઠી સ્થાપવાની સત્તાવાર કોલસાની સનદ આપી હતી?
  (A) અકબર (B) જહાંગીર (C) શાહજહાં (D) ઔરંગઝેબ
  ઉત્તર: (B) જહાંગીર (ઈ.સ. ૧૬૧૩માં)
• (૧૧) ફ્રેન્ચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની સ્થાપના ક્યારે થઈ હતી અને તેનું વડું મથક કયું હતું?
  (A) ઈ.સ. ૧૬૬૪ - પોન્ડિચેરી (પુડુચેરી) (B) ઈ.સ. ૧૬૦૦ - સુરત (C) ઈ.સ. ૧૬૬૦ - ચંદ્રનગર (D) ઈ.સ. ૧૭૦૦ - ગોવા
  ઉત્તર: (A) ઈ.સ. ૧૬૬૪ - પોન્ડિચેરી (પુડુચેરી)
• (૧૨) ઐતિહાસિક લડાઈ પ્લાસીનું યુદ્ધ કયા દિવસે અને કયા વર્ષે લડાયું હતું?
  (A) ૨૨ ઓક્ટોબર, ૧૭૬૪ (B) ૨૩ જૂન, ૧૭૫૭ (C) ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૭૪૭ (D) ૧૨ જાન્યુઆરી, ૧૭૭૫
  ઉત્તર: (B) ૨૩ જૂન, ૧૭૫૭
• (૧૩) બક્સરનું યુદ્ધ ક્યારે લડાયું અને કયા મુઘલ બાદશાહે બ્રિટિશરોને દીવાની સત્તા સોંપી હતી?
  (A) ૧૭૫૭ - સિરાજ-ઉદ-દૌલા (B) ૧૭૬૪ - શાહઆલમ બીજાએ (C) ૧૭૮૦ - મીરકાસીમ (D) ૧૭૯૯ - ટીપુ સુલતાન
  ઉત્તર: (B) ૧૭૬૪ - શાહઆલમ બીજાએ
• (૧૪) ભારતમાં સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) ની સ્થાપના કયા રેગ્યુલેટિંગ એક્ટ (નિયામક ધારા) હેઠળ થઈ હતી?
  (A) પિટ્સ ઈન્ડિયા એક્ટ ૧૭૮૪ (B) નિયામક ધારો ૧૭૭૩ (C) ચાર્ટર એક્ટ ૧૮૩૩ (D) ભારત વહીવટી ધારો ૧૮૫૮
  ઉત્તર: (B) નિયામક ધારો ૧૭૭૩
• (૧૫) બંગાળમાં કયા ગવર્નર જનરલે 'સનદી સેવાઓ' (Civil Services) શરૂ કરીને ભ્રષ્ટાચાર પર કાબૂ મેળવ્યો હતો?
  (A) લોર્ડ ક્લાઈવ (B) વોરન હેસ્ટિંગ્સ (C) લોર્ડ કોર્નવોલિસ (D) લોર્ડ વેલેસ્લી
  ઉત્તર: (C) લોર્ડ કોર્નવોલિસ
• (૧૬) બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ ભારતમાં કઈ નીતિ અપનાવીને મરાઠા, શિખ અને મૈસૂર સામ્રાજ્યો જીતી લીધા હતા?
  (A) ઉદાર ધાર્મિક નીતિ (B) ભાગલા પાડો અને રાજ કરો (C) કાયમી કર નીતિ (D) દ્વિમુખી વહીવટી નીતિ
  ઉત્તર: (B) ભાગલા પાડો અને રાજ કરો
• (૧૭) વોરન હેસ્ટિંગ્સ પછી ગવર્નર જનરલ બનીને ભારતમાં ન્યાયતંત્ર અને કલેક્ટરની સત્તા કોણે વધારી હતી?
  (A) વિલિયમ બેન્ટિક (B) ડેલહાઉસી (C) કોર્નવોલિસ (D) વેલેસ્લી
  ઉત્તર: (C) કોર્નવોલિસ
• (૧૮) ભારતમાં બ્રિટિશ લશ્કરની પાયાની ભરતી માટે સૈનિકને કયો સત્તાવાર હોદ્દો આપવામાં આવતો?
  (A) મનસબદાર (B) જાગીરદાર (C) સિપાહી (સેપોય) (D) સુબેદાર
  ઉત્તર: (C) સિપાહી (સેપોય)
• (૧૯) બંગાળના કયા નવાબે કંપનીને કરમુક્ત વેપાર આપવાનો ઇનકાર કરતાં પ્લાસીની લડાઈ થઈ હતી?
  (A) અલીવર્દી ખાન (B) સિરાજ-ઉદ-દૌલા (C) મીરજાફર (D) મીરકાસીમ
  ઉત્તર: (B) સિરાજ-ઉદ-દૌલા
• (૨૦) ત્રીજા મૈસૂર વિગ્રહ દરમિયાન અંગ્રેજો સામે લડતા કયા પ્રતાપી રાજાની હાર થઈ હતી?
  (A) હૈદરઅલી (B) ટીપુ સુલતાન (C) રણજيتસિંહ (D) શિવાજી મહારાજ
  ઉત્તર: (B) ટીપુ સુલતાન
• (૨૧) ઈ.સ. ૧૭૮૨ માં અંગ્રેજો અને મરાઠાઓ વચ્ચે કઈ સંધિ થઈ હતી જેણે પ્રથમ યુદ્ધનો અંત આણ્યો?
  (A) વસઈની સંધિ (B) સાલ્બાઈની સંધિ (C) પુરંદરની સંધિ (D) મુંબઈની સંધિ
  ઉત્તર: (B) સાલ્બાઈની સંધિ
• (૨૨) ભારતમાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના વહીવટની આખી ભૌગોલિક રચનાને કયા ત્રણ કેન્દ્રો (પ્રેસિડેન્સી) માં વહેંચવામાં આવી હતી?
  (A) દિલ્હી, આગ્રા, લાહોર (B) બંગાળ, મુંબઈ અને મદ્રાસ (C) પાટણ, સુરત, ભરૂચ (D) કલકત્તા, જામનગર, કોચીન
  ઉત્તર: (B) બંગાળ, મુંબઈ અને મદ્રાસ
• (૨૩) નિયામક ધારા ૧૭૭૩ ના કાયદા મુજબ સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપના સૌપ્રથમ કયા શહેરમાં કરવામાં આવી હતી?
  (A) દિલ્હી (B) મુંબઈ (C) કલકત્તા (D) મદ્રાસ
  ઉત્તર: (C) કલકત્તા
• (૨૪) વેલેસ્લી દ્વારા શરૂ કરાયેલી કઈ વ્યુહાત્મક યોજનાએ અનેક રજવાડાઓની સ્વતંત્રતા છીનવી લીધી હતી?
  (A) ખાલસા નીતિ (B) સહાયકારી યોજના (C) કાયમી જમાબંધી (D) ઇક્તા પ્રથા
  ઉત્તર: (B) સહાયકારી યોજના
• (૨૫) ડેલહાઉસીની કઈ નીતિએ ભારતમાં દેશી રાજ્યોના એકીકરણના નામે રાજાઓનો દત્તક પુત્ર લેવાનો હક્ક નામંજૂર કર્યો હતો?
  (A) ખાલસા નીતિ (B) સહાયકારી યોજના (C) રૈયતવારી (D) નિયામક ધારો
  ઉત્તર: (A) ખાલસા નીતિ
• (૨૬) કયા પોર્ટુગીઝ ગવર્નરે ઈ.સ. ૧૫૧૦ માં ગોવા જીતીને તેને શાસનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવ્યું હતું?
  (A) અલ્બુકર્ક (B) અલ્મેડા (C) જોન પાબ્લો (D) કાબ્રાલ
  ઉત્તર: (A) અલ્બુકર્ક
• (૨૭) અંગ્રેજોએ પૂર્વી ભારતમાં પોતાની પ્રથમ કોઠી હુગલી નદીના કાંઠે ક્યારે સ્થાપી હતી?
  (A) ઈ.સ. ૧૬૫૧ (B) ઈ.સ. ૧૬૧૩ (C) ઈ.સ. ૧૬૦૮ (D) ઈ.સ. ૧૭૦૦
  ઉત્તર: (A) ઈ.સ. ૧૬૫૧
• (૨૮) સિરાજ-ઉદ-દૌલાએ ઈ.સ. ૧૭૫૬ માં અંગ્રેજોની કઈ કોઠી પર આક્રમણ કરીને તેના સૈનિકોને કેદ કર્યા હતા?
  (A) સુરત (B) ફોર્ટ વિલિયમ (કલકત્તા) (C) મદ્રાસ (D) મુંબઈ
  ઉત્તર: (B) ફોર્ટ વિલિયમ (કલકત્તા)
• (૨૯) કયા કાયદા અન્વયે ગવર્નર જનરલને ભારતમાં સર્વોચ્ચ સેનાપતિ અને મુખ્ય વહીવટકર્તા બનાવવામાં આવ્યો હતો?
  (A) પિટ્સ ઈન્ડિયા એક્ટ ૧૭૮૪ (B) ચાર્ટર એક્ટ ૧૮૩૩ (C) નિયામક ધારો ૧૭૭૩ (D) ૧૮૫૮ નો ધારો
  ઉત્તર: (B) ચાર્ટર એક્ટ ૧૮૩૩
• (૩૦) ભારતમાં લશ્કરના આધુનિકીકરણ અને દેશી સૈનિકોને તાલીમબદ્ધ સેના આપવાનું કામ કયા બ્રિટિશ શાસકના સમયમાં જોશભેર થયું હતું?
  (A) રોબર્ટ ક્લાઈવ (B) કોર્નવોલિસ (C) વેલેસ્લી (D) ડેલહાઉસી
  ઉત્તર: (C) વેલેસ્લી

• (૧) કોન્સ્ટેન્ટિનોપલ શહેર ઈ.સ. ૧૪૫૩ માં ઓટોમન તુર્કોએ જીતી લીધું હતું.
• (૨) પોર્ટુગીઝ નાવિક વાસ્કો-ડી-ગામા પૂર્વે કોલંબસે ભારત આવવાનો જળમાર્ગ શોધવા પ્રયત્ન કર્યો પણ તે છેક અમેરિકા ખંડ પર જઈ ચડ્યો.
• (૩) ૧૨ ઓગસ્ટ, ૧૭૬૫ ના રોજ મુઘલ બાદશાહ શાહઆલમ બીજા એ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીને બંગાળની દીવાની સત્તા સોંપી.
• (૪) બંગાળમાં બક્સરની જીત બાદ બ્રિટિશરોએ વહીવટ નવાબના શિરે રાખ્યો અને કર ઉઘરાવવાની સત્તા પોતાના હસ્તક રાખી, આ પદ્ધતિને દ્વિમુખી શાસન પદ્ધતિ કહે છે.
• (૫) ટીપુ સુલતાન અને બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની વચ્ચે કુલ ૪ મૈસૂર વિગ્રહ થયા, જેમાં ચોથા વિગ્રહ દરમિયાન ટીપુ સુલતાન લડતાં લડતાં વીરગતિ પામ્યો.
• (૬) મરાઠાઓ અને અંગ્રેજો વચ્ચે થયેલા પ્રથમ યુદ્ધ બાદ બંને વચ્ચે શાંતિ જાળવવા સાલ્બાઈની સંધિ (ઈ.સ. ૧૭૮૨) થઈ હતી.
• (૭) બ્રિટિશ લશ્કરમાં સૌથી છેલ્લે ઈ.સ. ૧૮૦૨માં પેશ્વા બાજીરાવ બીજા સાથે અંગ્રેજોએ વસઈની સંધિ કરી સહાયકારી યોજના સ્વીકારવી પડી હતી.
• (૮) ભારતમાં ન્યાયતંત્રની શરૂઆત કરનાર પ્રથમ ગવર્નર જનરલ વોરન હેસ્ટિંગ્સ હતો.
• (૯) કોર્નવોલિસે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે જમીનદારો પાસેથી પોલીસ સત્તા આંચકી લઈ જિલ્લા પોલીસ વડા નો નવો હોદ્દો ઊભો કર્યો.
• (૧૦) ફોર્ટ વિલિયમ કોલેજ કલકત્તામાં અને ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ કોલેજ મદ્રાસ (ચેન્નઈ) માં બ્રિટિશ સનદી અધિકારીઓની તાલીમ માટે ઊભી કરાઈ હતી.
• (૧૧) વાસ્કો-ડી-ગામા ભારત તરફ આવવા ઉપડ્યો ત્યારે આફ્રિકાના છેડેથી તે કેપ ઓફ ગુડ હોપ થી પસાર થયો.
• (૧૨) કલકત્તા બંદરે ફોર્ટ વિલિયમ કોઠીની ફરતે કિલ્લેબંધી તોડવા નવાબ સિરાજ-ઉદ-દૌલા એ ચડાઈ કરી હતી.
• (૧૩) પ્લાસીના યુદ્ધમાં અંગ્રેજ સેનાનું નેતૃત્વ રોબર્ટ ક્લાઈવે કર્યું હતું.
• (૧૪) બક્સરનું યુદ્ધ ઈ.સ. ૧૭૬૪ માં ૨૨ ઓક્ટોબરના રોજ લડાયું હતું.
• (૧૫) પોર્ટુગીઝો પછી ભારતમાં ડચ પ્રજા કઈ સદીમાં ભારત આવી હતી? ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં.
• (૧૬) દક્ષિણ ભારતમાં ફ્રેન્ચો અને અંગ્રેજો વચ્ચે પોતાની સત્તા સ્થાપવા ત્રણ કર્ણાટક વિગ્રહ લડાયા હતા.
• (૧૭) સહાયકારી સૈન્ય યોજના લાગુ કરનાર ગવર્નર જનરલ લોર્ડ વેલેસ્લી હતો.
• (૧૮) નિયામક ધારા અન્વયે બંગાળના ગવર્નરને સમગ્ર ભારતનો ગવર્નર જનરલ બનાવવામાં આવ્યો હતો.
• (૧૯) બ્રિટિશ ન્યાયતંત્રમાં હિંદુ ધર્મના કાયદાઓ માટે બ્રાહ્મણો અને ઇસ્લામિક કાયદાઓ માટે મૌલવીઓ ની મદદ લેવાતી હતી.
• (૨૦) કૉન્સ્ટેન્ટિનોપલ જમીન માર્ગ દ્વારા પૂર્વ અને પશ્ચિમ ના દેશો વચ્ચેનો મુખ્ય વેપારી સેતુ હતો.

• (૧) પ્લાસીનું નામ મૂળ પલાશ (કેસૂડો/ખાખરો) ના વૃક્ષો પરથી પડ્યું છે, જેમાંથી હોળીનો રંગ બનતો હતો. → ખરું
• (૨) પ્લાસીની લડાઈમાં રોબર્ટ ક્લાઈવે સિરાજ-ઉદ-દૌલાને ન્યાયી યુદ્ધમાં હરાવ્યો હતો. → ખોટું (ક્લાઈવે લાંચ અને દગાખોરીથી સેનાપતિ મીરજાફરને ફોડીને કપટથી વિજય મેળવ્યો હતો.)
• (૩) બક્સરના યુદ્ધથી અંગ્રેજો વિધિસર બંગાળ, બિહાર અને ઓડિશાના દીવાની માલિક બન્યા. → ખરું
• (૪) બ્રિટિશ વહીવટી તંત્રના સૈન્યમાં હિન્દી સૈનિકો અને યુરોપીય સૈનિકોનું પ્રમાણ ૬:૧ નું સરેરાશ હતું. → ખરું
• (૫) રેગ્યુલેટિંગ એક્ટ ૧૭૭૩ મુજબ ભારતના ગવર્નર જનરલ તરીકે પ્રથમ નિમણૂક વોરન હેસ્ટિંગ્સની થઈ હતી. → ખરું
• (૬) પોર્ટુગીઝોએ ગોવાને ઈ.સ. ૧૫૩૦ માં પોતાની સત્તાવાર રાજધાની બનાવ્યું હતું. → ખરું
• (૭) બ્રિટિશ હોકિન્સ જહાજ લઈને સુરત બંદરે ઈ.સ. ૧૬૧૫ માં પહોંચ્યો હતો. → ખોટું (તે ૧૬૦૮ માં આવ્યો હતો.)
• (૮) પેશ્વા શાસનમાં મરાઠા સત્તાનું કેન્દ્ર પુણે शहर હતું. → ખરું
• (૯) ત્રીજા એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધ (૧૮૧૭-૧૯) બાદ પેશ્વાને હટાવી બિઠૂર ખાતે પેન્શન પર મોકલી દેવાયા. → ખરું
• (૧૦) બ્રિટિશ વહીવટમાં વરિષ્ઠ સનદી અધિકારી બનવાના દ્વાર ભારતીયો માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લા હતા. → ખોટું
• (૧૧) અલ્બુકર્કે ભારતમાં પોર્ટુગીઝ સામ્રાજ્યના વાસ્તવિક પાયા નાખ્યા હતા. → ખરું
• (૧૨) ડચ લોકોએ બંગાળમાં ચિન્સુરા ખાતે પોતાની વેપારી કોઠી સ્થાપી હતી. → ખરું
• (૧૩) ફ્રેન્ચોની સેનાએ સુરત બંદરે પોતાની પ્રથમ કોઠી ઈ.સ. ૧૬૬૮ માં સ્થાપી હતી. → ખરું
• (૧૪) સહાયકારી યોજના સ્વીકારનાર પ્રથમ રજવાડું હૈદરાબાદનો નિઝામ હતો. → ખરું
• (૧૫) વિલિયમ બેન્ટિક અત્યંત સામ્રાજ્યવાદી અને દગાખોર બ્રિટિશ ગવર્નર જનરલ હતો. → ખોટું (તે ઉદાર સુધારાવાદી ગવર્નર તરીકે ઓળખાતો હતો).

• (૧) ઈ.સ. ૧૭૭૨માં બંગાળમાં જમીન મહેસૂલ વસૂલ કરવા માટેની 'ફાર્મિંગ પદ્ધતિ' માં દસ્તાવેજમાં ઈજારદાર માટે કયો શબ્દ વપરાતો?
  (A) રૈયત (B) ખેડૂત (C) ફાર્મર (D) લામણ
  ઉત્તર: (C) ફાર્મર
• (૨) ઈ.સ. ૧૭૯૩ માં કયા ગવર્નર જનરલે બંગાળમાં 'કાયમી જમાબંધી' મહેસૂલ પદ્ધતિ દાખલ કરી હતી?
  (A) વિલિયમ બેન્ટિક (B) લોર્ડ કોર્નવોલિસ (C) વોરન હેસ્ટિંગ્સ (D) વેલેસ્લી
  ઉત્તર: (B) લોર્ડ કોર્નવોલિસ
• (૩) જમીન મહેસૂલની કઈ પદ્ધતિમાં જમીનદારને જમીનના માલિક હક્ક આપી સરકાર વતી મહેસૂલ ઉઘરાવવાનું નક્કી કરાયું હતું?
  (A) રૈયતવારી પદ્ધતિ (B) કાયમી જમાબંધી પદ્ધતિ (C) મહાલવારી પદ્ધતિ (D) ઇક્તા પ્રથા
  ઉત્તર: (B) કાયમી જમાબંધી પદ્ધતિ
• (૪) ઈ.સ. ૧૮૨૦ માં ચેન્નઈ (મદ્રાસ) અને મુંબઈ પ્રાંતોમાં 'રૈયતવારી પદ્ધતિ' કોના પ્રણેતા હેઠળ લાગુ કરાઈ હતી?
  (A) થોમસ મુનરો (B) હોલ્ટ મેકેન્ઝી (C) કોર્નવોલિસ (D) એલ્ફિન્સ્ટન
  ઉત્તર: (A) થોમસ મુનરો
• (૫) ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત અને પંજાબના વિસ્તારોમાં 'મહાલવારી પદ્ધતિ' ઈ.સ. ૧૮૨૨માં કોણે દાખલ કરી હતી?
  (A) થોમસ મુનરો (B) હોલ્ટ મેકેન્ઝી (C) લોર્ડ બ્રિટિશ (D) લોર્ડ હેસ્ટિંગ્સ
  ઉત્તર: (B) હોલ્ટ મેકેન્ઝી
• (૬) સુતરાઉ કાપડને ચમકતો વાદળી રંગ આપવા માટે મધ્યયુગમાં કઈ ભારતીય વનસ્પતિની યુરોપમાં ભારે માંગ હતી?
  (A) ગળી (Indigo) (B) અફીણ (C) કસુંબો (D) કેસૂડો
  ઉત્તર: (A) ગળી (Indigo)
• (૭) ભારતમાં ગળીના ઉત્પાદન માટે મુખ્ય કઈ બે પ્રથાઓ (પદ્ધતિઓ) પ્રચલિત હતી?
  (A) જમીનદારી અને ઇજારદારી (B) નિજ અને રૈયતી (C) કાયમી અને અસ્થાયી (D) સરકારી અને ખાનગી
  ઉત્તર: (B) નિજ અને રૈયતી
• (૮) ગળીના રૈયતી ઉત્પાદન પદ્ધતિમાં બ્રિટિશ કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા ખેડૂતોને કઈ રીતે સકંજામાં રાખવામાં આવતા?
  (A) બળજબરીથી જમીન છીનવીને (B) ખેતી માટે એડવાન્સ લોન (દાદન) આપીને (C) વધુ મહેસૂલ માફ કરીને (D) વાર્ષિક રજા આપીને
  ઉત્તર: (B) ખેતી માટે એડવાન્સ લોન (દાદન) આપીને
• (૯) બંગાળમાં ગળીના ભારે શોષણ વિરુદ્ધ ઐતિહાસિક 'ગળીના રમખાણો' કયા વર્ષોમાં ફાટી નીકળ્યા હતા?
  (A) ઈ.સ. ૧૮૫૭-૫૮ (B) ઈ.સ. ૧૮૫૯-૬૦ (C) ઈ.સ. ૧૮૮૦-૮૧ (D) ઈ.સ. ૧૯૧૫-૧૬
  ઉત્તર: (B) ઈ.સ. ૧૮૫૯-૬૦
• (૧૦) ઝારખંડમાં છોટાનાગપુર વિસ્તારમાં કયા ક્રાંતિકારી નેતાએ મુંડા જનજાતિ વચ્ચે 'ઉલગુલાન' બળવાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું?
  (A) સિદ્ધુ મુંડા (B) બિરસા મુંડા (C) કાનહુ ભગત (D) ગોવિંદ ગુરુ
  ઉત્તર: (B) બિરસા મુંડા
• (૧૧) બ્રિટિશ સમયમાં ખેડૂતોને કઈ વ્યાપારી જણસ ઉગાડવા દબાણ કરાતું જે ચીનમાં નિકાસ કરી અંગ્રેજો ધન કમાતા?
  (A) ગળી (B) ચા (C) અફીણ (D) રબર
  ઉત્તર: (C) અફીણ
• (૧૨) જનજાતિ સમૂહો પૈકી કયા આદિવાસી લોકો રેશમના કીડા ઉછેરીને કાચું રેશમ બ્રિટિશ વેપારીઓને વેચતા હતા?
  (A) ખોંડ જાતિ (B) સંથાલ જાતિ (C) મુંડા જાતિ (D) ભીલ જાતિ
  ઉત્તર: (B) સંથાલ જાતિ
• (૧૩) પંજાબના પહાડી વિસ્તારમાં રહેતી કઈ જનજાતિ ગાય અને ભેંસ જેવા પશુઓ પાળવાનો વ્યાપક વ્યવસાય કરતી?
  (A) વન ગુજ્જર (B) લબાડિયા (C) બકરવાલ (D) ગદી
  ઉત્તર: (A) વન ગુજ્જર
• (૧૪) છોટાનાગપુર આસપાસ રહેતી કઈ વિશિષ્ટ જનજાતિ માત્ર વન્યપેદાશોના સંગ્રહ અને શિકારના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલી હતી?
  (A) મુંડા અને ખોંડ (B) સંથાલ (C) ભીલ (D) ગોંડ
  ઉત્તર: (A) મુંડા અને ખોંડ
• (૧૫) બિરસા મુંડાએ મુંડા આદિવાસીઓને જાગૃત કરવા કયું મોટું આંદોલન શરૂ કર્યું હતું?
  (A) ચિપકો આંદોલન (B) ઉલગુલાન ચળવળ (C) હરિયાળી ક્રાંતિ (D) ઝૂમ ક્રાંતિ
  ઉત્તર: (B) ઉલગુલાન ચળવળ
• (૧૬) રૈયતવારી મહેસૂલ પદ્ધતિ પૂર્વે બ્રિટિશરો કઈ પદ્ધતિથી બંગાળની જમીન પર અત્યાચાર કરતા હતા?
  (A) દ્વિમુખી વહીવટી જમાબંધી (B) ઇજારદારી (ફાર્મિંગ) પદ્ધતિ (C) મનસબદારી (D) ચૌથ પ્રથા
  ઉત્તર: (B) ઇજારદારી (ફાર્મિંગ) પદ્ધતિ
• (૧૭) મહાલવારી પદ્ધતિમાં 'મહાલ' શબ્દનો સત્તાવાર શો અર્થ થાય છે?
  (A) માત્ર મહેલ (B) મોટો કિલ્લો (C) ગામ અથવા ગામનો સમૂહ (D) મોટો જમીન ટુકડો
  ઉત્તર: (C) ગામ અથવા ગામનો સમૂહ
• (૧૮) બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના આકરા મહેસૂલી જુલમને કારણે બંગાળમાં કઈ સાલમાં ભયાનક દુષ્કાળ પડ્યો જેમાં લાખો લોકો ભૂખમરાથી મૃત્યુ પામ્યા?
  (A) ઈ.સ. ૧૭૭૦ (B) ઈ.સ. ૧૭૬૪ (C) ઈ.સ. ૧૭૯૩ (D) ઈ.સ. ૧૮૨૦
  ઉત્તર: (A) ઈ.સ. ૧૭૭૦
• (૧૯) ગળીનો પાક જમીનની ફળદ્રુપતા બાબતે કેવો પ્રભાવ પાડતો હતો?
  (A) જમીનની ફળદ્રુપતા વધારતો (B) ફળદ્રુપતા કાયમ માટે નષ્ટ કરતો (C) કોઈ ફેર પડતો નહિ (D) ઘાસચારો વધારતો
  ઉત્તર: (B) ફળદ્રુપતા કાયમ માટે નષ્ટ કરતો
• (૨૦) ઈ.સ. ૧૮૩૧ ના રોજ કઈ આદિવાસી જનજાતિએ છોટાનાગપુરમાં અંગ્રેજી શોષણ સામે કોલ વિદ્રોહ કર્યો હતો?
  (A) ભીલ (B) કોલ (C) ખોંડ (D) સંથાલ
  ઉત્તર: (B) કોલ

• (૧) બ્રિટિશ કાયમી જમાબંધી પદ્ધતિમાં મહેસૂલની રકમ દર વર્ષે ચોક્કસ નક્કી કરાઈ હોવાથી તેને કાયમી જમાબંધી કહે છે.
• (૨) રૈયતવારી પદ્ધતિમાં જમીનનો માલિકી હક્ક ખેડૂત ને આપવામાં આવ્યો હતો, જોકે સરકારી મહેસૂલ ખૂબ જ ઊંચું હતું.
• (૩) બ્રિટિશ મહાલવારી પદ્ધતિમાં મહેસૂલ વસૂલ કરવાની જવાબદારી ગામના મુખી ને સોંપવામાં આવી હતી.
• (૪) ૧૮મી સદીમાં બ્રિટિશ સરકારે ભારતમાં વણકરો પર જુલમ ગુજારીને ઇંગ્લેન્ડના રેશમ ઉદ્યોગ માટે ભારતીય કાચું રેશમ નિકાસ પર સત્તા મેળવી.
• (૫) ગળીનો છોડ મોટેભાગે ગરમ આબોહવા ધરાવતા પ્રદેશોમાં જ થાય છે, જ્યારે યુરોપની વનસ્પતિ 'વોડ' ફીકો રંગ આપતી હતી.
• (૬) ગળી ઉત્પાદનની નિજ પ્રથામાં ઉત્પાદકો પોતાની જમીનમાં પોતાના જ સાધનો અને હળ-બળદ વાપરીને ગળી ઉગાડતા.
• (૭) બિરસા મુંડાનો જન્મ ૧૫ નવેમ્બર, ૧૮૭૫ ના રોજ થયો હતો અને તેમના ગુરુ આણંદ પાંડે હતા.
• (૮) બિરસા મુંડાએ મુંડા જનજાતિને મૂર્તિપૂજા અને અંધશ્રદ્ધા છોડી કઈ સત્તાવાર પૂજા કરવા આગ્રહ કર્યો? સિંહબોંગા (એક ભગવાન) ની પૂજા.
• (૯) આંધ્રપ્રદેશના લબાડિયા સમુદાયના લોકો મોટા પાયે ગાય-ભેંસ પાળતા હતા.
• (૧૦) કશ્મીરનો બકરવાલ સમુદાય ઉચ્ચ પર્વતોમાં ઘેટાં અને બકરાં પાળવાનો વ્યવસાય કરતો.
• (૧૧) રૈયતવારી મહેસૂલી પદ્ધતિમાં જમીન મહેસૂલ વધારવાની કાનૂની સત્તા માત્ર સરકાર પાસે અનામત હતી.
• (૧૨) ગળીના રમખાણો બંગાળના નદિયા જિલ્લાના ચૌગાછા ગામથી સત્તાવાર ફાટી નીકળ્યા હતા.
• (૧૩) આદિવાસી મુંડા અને ઓરેઓન બળવો ઝારખંડના રાંચી વિસ્તારમાં મુખ્યત્વે સક્રિય હતો.
• (૧૪) ગળી વણાટના સાધન તરીકે પ્રચલિત કલર માટે પર્શિયા અને ચાઇના તરફથી આવતા કેમિકલ રંગો સામે ભારતીય ગળી કુદરતી અને ચમકદાર હતી.
• (૧૫) બ્રિટિશ કાયદાઓ દ્વારા વન્યજીવોના આવાસ અને લાકડા મેળવવા પર પ્રતિબંધો મૂકવાને જંગલ કાયદો (Forest Act) કહેતા.

• (૧) બ્રિટિશ વહીવટી તંત્રમાં ખેડૂતો દેવામાં ડૂબી જતાં સાહુકારોની જમીન જપ્ત કરી લેતા હતા. → ખરું
• (૨) રૈયતવારી પદ્ધતિમાં સરકારે મહેસૂલનો દર સ્થિર રાખ્યો હતો અને તેમાં ક્યારેય ફેરફાર થઈ શકતો નહીં. → ખોટું (સરકાર ગમે ત્યારે મહેસૂલ દરમાં વધારો કરી શકતી હતી.)
• (૩) બિરસા મુંડાના બળવા પાછળ મુંડા જનજાતિની જંગલ અને જમીન પરની પરંપરાગત સત્તા પાછી મેળવવાનો મુખ્ય હેતુ હતો. → ખરું
• (૪) ગળીના રૈયતી કરાર પદ્ધતિ હેઠળ ખેડૂતોએ પોતાની ઉત્તમ જમીનના ઓછામાં ઓછા ૨૫% ભાગમાં ફરજિયાત ગળી વાવવી પડતી. → ખરું
• (૫) બિરસા મુંડાનું અવસાન ઈ.સ. ૧૯૦૦ માં જેલવાસ દરમિયાન કલેરા થવાથી થયું હતું. → ખરું
• (૬) ૧૯મી સદીમાં જનજાતિ સમૂહો માત્ર જંગલોમાં જ વસતા હતા અને ખેતીથી બિલકુલ અજાણ હતા. → ખોટું (તેમનામાંના ઘણા પૂર્વોત્તર અને મધ્ય ભારતમાં સ્થાયી કે ઝૂમ ખેતી કરતા હતા.)
• (૭) સંથાલ જાતિના આદિવાસીઓ રેશમના વેપારીઓ સામે વિદ્રોહ કરવા માટે જાણીતા બન્યા હતા. → ખરું
• (૮) બ્રિટિશ શોષણને કારણે ૧૮મી સદીમાં ભારતનો ખેડૂત દેવાદાર અને કંગાળ બન્યો હતો. → ખરું
• (૯) કોર્નવોલિસે કાયમી જમાબંધી દાખલ કરી ત્યારે જમીનદારને કુલ મહેસૂલના ૧૦ ટકા ભાગ મહેનતાણા તરીકે મળતો. → ખરું (નવ ભાગ સરકારને અને દશમો ભાગ જમીનદારને મળતો).
• (૧૦) મહાલવારી પદ્ધતિમાં 'મહાલ' નો અર્થ માત્ર એક નાનો તળાવ થતો હતો. → ખોટું (મહાલ એટલે ગ્રામીણ જનસમૂહ કે સમગ્ર ગામની જમીન).
• (૧૧) બ્રિટિશ શોષણયુક્ત કરવેરાને કારણે ભારતમાં ખેત મજૂરો ગુલામ બની ગયા હતા. → ખરું
• (૧૨) ગળીનો છોડ ફક્ત અતિ ઠંડા પર્વતીય પ્રદેશોમાં જ પુષ્કળ માત્રામાં પાકે છે. → ખોટું (તે ગરમ ઉષ્ણકટિબંધીય આબોહવાવાળા ફળદ્રુપ કાંપની જમીન પર થાય છે).
• (૧૩) મુંડા લોકોની 'ઉલગુલાન' નો સામાન્ય અર્થ 'મહાન બળવો' અથવા મજબૂત ક્રાંતિ એવો થાય છે. → ખરું
• (૧૪) છોટાનાગપુરમાં બ્રિટિશ સરકારે ઈ.સ. ૧૯૦૮ માં છોટાનાગપુર ટેનન્સી એક્ટ હેઠળ આદિવાસીઓની જમીનનું રક્ષણ કર્યું હતું. → ખરું
• (૧૫) વન ગુજ્જર જનજાતિના લોકો મુખ્યત્વે ભારતના ઉત્તરપ્રદેશના સપાટ મેદાની વિસ્તારમાં સ્થાયી પશુપાલન કરતા હતા. → ખોટું (તેઓ પંજાબ અને ઉત્તર ભારતના પહાડી પ્રદેશોમાં વિચરતું પશુપાલન કરતા હતા).

• (૧) ૧૮૫૭ ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માટે જવાબદાર રાજકીય કારણોમાં કઈ મુખ્ય નીતિ જવાબદાર હતી?
  (A) ડેલહાઉસીની ખાલસાનીતિ અને વેલેસ્લીની સહાયકારી યોજના (B) કાયમી જમાબંધી નીતિ (C) ઇલબર્ટ બિલ નીતિ (D) દ્વિમુખી વહીવટ
  ઉત્તર: (A) ડેલહાઉસીની ખાલસાનીતિ અને વેલેસ્લીની સહાયકારી યોજના
• (૨) ૧૮૫૭ ના સંગ્રામમાં કયા તાત્કાલિક લશ્કરી કારણે હિન્દુ અને મુસ્લિમ સૈનિકોમાં ભયાનક અસંતોષ ફેલાવ્યો હતો?
  (A) સૈનિકોના પગારમાં ઘટાડો (B) સમુદ્ર પાર મુસાફરીનો કાયદો (C) ચરબીવાળી કારતૂસ ધરાવતી નવી એફિલ્ડ રાઇફલ (D) અંગ્રેજી કપડાં પહેરવાનો કાનૂન
  ઉત્તર: (C) ચરબીવાળી કારતૂસ ધરાવતી નવી એફિલ્ડ રાઇફલ
• (૩) ૧૮૫૭ ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના પ્રથમ શહીદ બનવાનું ગૌરવ કોને ફાળે જાય છે?
  (A) તાત્યા ટોપે (B) મંગલ પાંડે (C) બહાદુરશાહ ઝફર (D) કુંવરસિંહ
  ઉત્તર: (B) મંગલ પાંડે
• (૪) બંગાળની કઈ લશ્કરી છાવણીમાં મંગલ પાંડેએ ચરબીવાળા કારતૂસ વાપરવાનો સૌપ્રથમ ઇનકાર કરી બળવો કર્યો હતો?
  (A) મેરઠ (B) બેરકપુર (C) જબલપુર (D) કાનપુર
  ઉત્તર: (B) બેરકપુર
• (૫) કાનપુર ખાતે ક્રાંતિનું સફળ નેતૃત્વ અને સૈન્ય સંચાલન કોણે સંભાળ્યું હતું?
  (A) રાણી લક્ષ્મીબાઈ અને નાનાસાહેબ પેશ્વા (B) નાનાસાહેબ પેશ્વા અને તેમના સેનાપતિ તાત્યા ટોપે (C) કુંવરસિંહ (D) બેગમ હજરત મહલ
  ઉત્તર: (B) નાનાસાહેબ પેશ્વા અને તેમના સેનાપતિ તાત્યા ટોપે
• (૬) બિહારના જગદીશપુરના કયા ૮૦ વર્ષના વૃદ્ધ જમીનદારે ક્રાંતિની કમાન સંભાળી હતી?
  (A) બાબુ કુંવરસિંહ (B) નાનાસાહેબ (C) ગરબડદાસ પટેલ (D) જોધા માણેક
  ઉત્તર: (A) બાબુ કુંવરસિંહ
• (૭) ૧૮૫૭ ની લડાઈના મુખ્ય આયોજનમાં ક્રાંતિકારીઓએ કઈ સત્તાવાર તારીખ નક્કી કરી હતી જે વહેલી શરૂ થઈ ગઈ?
  (A) ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૮૫૭ (B) ૩૧ મે ૧૮૫૭ (C) ૧૦ મે ૧૮૫૭ (D) ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૮૫૭
  ઉત્તર: (B) ૩1 મે ૧૮૫૭
• (૮) ગુજરાતમાં આણંદ (ખેડા) ખાતે કોના નેતૃત્વમાં કોળી અને નાયકડા જાતિના લોકોએ બ્રિટિશ હકુમત સામે બળવો કર્યો હતો?
  (A) ગરબડદાસ પટેલ (B) મુખી માલાજી જોશી (C) જીવાભાઈ ઠાકોર (D) હમીરજી ગોહિલ
  ઉત્તર: (A) ગરબડદાસ પટેલ
• (૯) ઓખા મંડળ (દ્વારકા) ના વાઘેર સમુદાયના કયા ક્રાંતિકારીઓએ બ્રિટિશ તોપો સામે ભીના ગોદડાં પલાળી અદ્ભુત યુદ્ધ જીત્યું હતું?
  (A) જોધા માણેક અને મૂળુ માણેક (B) ગરબડદાસ અને જીવાભાઈ (C) પેશ્વા નાનાસાહેબ (D) ગોવિંદ ગુરુ
  ઉત્તર: (A) જોધા માણેક અને મૂળુ માણેક
• (૧૦) ૧૮૫૭ ના સંગ્રામની નિષ્ફળતાનું સૌથી મુખ્ય અને પાયાનું કારણ કયું હતું?
  (A) સૈનિકો પાસે ખાવાનું ન હતું (B) કેન્દ્રીય નેતાગીરીનો અભાવ અને ક્રાંતિનું સમય કરતાં વહેલું શરૂ થવું (C) રાણી લક્ષ્મીબાઈનું મૃત્યુ (D) રેલવે સેવાઓ બંધ થવી
  ઉત્તર: (B) કેન્દ્રીય નેતાગીરીનો અભાવ અને ક્રાંતિનું સમય કરતાં વહેલું શરૂ થવું
• (૧૧) મંગલ પાંડેએ કયા અંગ્રેજ લશ્કરી અધિકારી પર બેરકપુરમાં સૌપ્રથમ ગોળીબાર કર્યો હતો?
  (A) લેફ્ટનન્ટ બાગ (B) જનરલ નીલ (C) હ્યુરોઝ (D) આઉટ્રમ
  ઉત્તર: (A) લેફ્ટનન્ટ બાગ
• (૧૨) ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ કયા મુત્સદ્દી અને પરાક્રમી ક્રાંતિકારીના સાથથી ગ્વાલિયર જીતી શક્યા હતા?
  (A) તાત્યા ટોપે (B) નાનાસાહેબ (C) કુંવરસિંહ (D) ગરબડદાસ
  ઉત્તર: (A) તાત્યા ટોપે
• (૧૩) દિલ્હીની હાર બાદ ક્રાંતિના મુઘલ બાદશાહ બહાદુરશાહ ઝફરને કઈ જેલમાં કેદ રખાયા હતા જ્યાં તેમનું અવસાન થયું?
  (A) સેલ્યુલર જેલ અંદામાન (B) યરવડા જેલ (C) રંગૂનની જેલ (મ્યાનમાર) (D) લંડનની જેલ
  ઉત્તર: (C) રંગૂનની જેલ (મ્યાનમાર)
• (૧૪) ગુજરાતમાં કયા રાજાએ ૧૮૫૭ ના બળવા દરમિયાન ક્રાંતિકારીઓનો સાથ ન આપતાં અંગ્રેજોને વફાદાર રહેવાનું સ્વીકાર્યું હતું?
  (A) વડોદરાના ગાયકવાડ (B) લુણાવડાના ઠાકોર (C) ઈડરના રાજા (D) ઉપરના તમામ
  ઉત્તર: (D) ઉપરના તમામ
• (૧૫) ૧૮૫૭ ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામની પૂર્ણાહુતિ બાદ બ્રિટનમાં કોનું શાસન ભારત પર સીધું પ્રસ્થાપિત થયું?
  (A) બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીનું શાસન (B) બ્રિટિશ ક્રાઉન (તાજ/રાણી) નું સીધું શાસન (C) સૈન્ય પ્રમુખનું શાસન (D) સંસદનું શાસન
  ઉત્તર: (B) બ્રિટિશ ક્રાઉન (તાજ/રાણી) નું સીધું શાસન (ઈ.સ. ૧૮૫૮ ના ઢંઢેરા દ્વારા)
• (૧૬) ૧૮૫૭ ના સંગ્રામ ફાટી નીકળ્યો ત્યારે ભારતના ગવર્નર જનરલ કોણ હતા?
  (A) લોર્ડ કનિંગ (B) લોર્ડ ડેલહાઉસી (C) લોર્ડ કરઝન (D) વોરન હેસ્ટિંગ્સ
  ઉત્તર: (A) લોર્ડ કનિંગ
• (૧૭) છોટાઉદેપુર અને પંચમહાલ જિલ્લાની સરહદો પર બ્રિટિશ લશ્કર સામે ગિરિલા યુદ્ધ ચલાવનાર લશ્કરી યોદ્ધો કોણ હતો?
  (A) તાત્યા ટોપે (B) રૂપસિંહ નાયક (C) કુંવરસિંહ (D) નાનાસાહેબ
  ઉત્તર: (B) રૂપસિંહ નાયક
• (૧૮) બ્રિટિશ સરકારે તાત્યા ટોપેને સરકારી રેકોર્ડ મુજબ કઈ તારીખે સત્તાવાર ફાંસી આપી હતી?
  (A) ૧૮ એપ્રિલ, ૧૮૫૯ (B) ૧૦ મે, ૧૮૫૭ (C) ૩૧ મે, ૧૮૫૭ (D) ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૮૫૮
  ઉત્તર: (A) ૧૮ એપ્રિલ, ૧૮૫૯
• (૧૯) સંગ્રામના અગ્રણી સેનાપતિ તાત્યા ટોપે ગુજરાતના કયા શહેરમાં આશરે ૧૫ દિવસ રોકાયા હોવાના ઐતિહાસિક પુરાવા છે?
  (A) નવસારી (B) ખેડા (C) આણંદ (D) વડોદરા
  ઉત્તર: (A) નવસારી
• (૨૦) દ્વારકાના કબીલા પર બ્રિટિશ તોપોના અમાનુષી આક્રમણ સામે લડનાર કઈ બહાદુર જનજાતિ હતી?
  (A) વાઘેર જનજાતિ (B) ભીલ જનજાતિ (C) સંથાલ જનજાતિ (D) નાયકડા જનજાતિ
  ઉત્તર: (A) વાઘેર જનજાતિ

• (૧) ૧૮૫૭ ના સંગ્રામ માટે બ્રિટિશ સૈનિકોમાં ચરબી તરીકે ગાય અને ડુક્કર ની ચરબી હોવાની ભારે અફવા ફેલાઈ હતી.
• (૨) દિલ્હી સંગ્રામમાં ક્રાંતિકારીઓએ મુઘલ બાદશાહ બહાદુરશાહ ઝફર ને ભારતના શહેનશાહ તરીકે જાહેર કર્યા હતા.
• (૩) ઝાંસીની કલાત્મક યુદ્ધવીર રાણી લક્ષ્મીબાઈ એ બ્રિટિશ ખાલસા નીતિ સામે આજીવન બહાદુરીપૂર્વક યુદ્ધ કર્યું.
• (૪) ગુજરાતમાં ક્રાંતિકારી ગરબડદાસ પટેલને અંગ્રેજ સરકારે કઈ આકરી સજા મોકલી દીધી હતી? અંદામાન જેલની કાળાપાણીની સજા મોકલી.
• (૫) પંચમહાલના દાહૉદ અને ગોધરામાં નાયકડા આદિવાસીઓએ ક્રાંતિમાં સક્રિય ભાગ લઈ બ્રિટિશ થાણાઓ પર પ્રહારો કર્યા હતા, જેનું નેતૃત્વ રૂપસિંહ નાયક અને જોરિયા પરમારે કર્યું હતું.
• (૬) મંગલ પાંડેને અકાળે બળવો કરવાના આરોપસર ૮ એપ્રિલ, ૧૮૫૭ ના રોજ ફાંસી આપવામાં આવી હતી.
• (૭) જગદીશપુરના કુંવરસિંહે બ્રિટિશ ગોળી વાગ્યા બાદ ઝેર ન ફેલાય તે માટે પોતાનો હાથ કાપી ગંગા નદીમાં અર્પણ કર્યો.
• (૮) બ્રિટિશ તોપોના ગોળાઓથી દ્વારકાના જગત મંદિરને બચાવવા વાઘેર સ્ત્રીઓએ ભીના ગોદડાં પોતાના શરીર પર લપેટી તોપના ગોળા ઝીલી લીધા.
• (૯) ક્રાંતિકારી તાત્યા ટોપેએ ગરિલા (છાપામાર) પદ્ધતિથી અંગ્રેજ સૈન્યને ખૂબ હંફાવ્યું, પણ તેમના વિશ્વાસઘાતી મિત્ર માનસિંહ ના દગાને લીધે પકડાઈ ગયા.
• (૧૦) ક્રાંતિના આયોજન માટે પ્રતીકો તરીકે સૈનિકો વચ્ચે કયા બે ચિહ્નો વહેંચવામાં આવ્યા હતા? રોટી અને કમળ.
• (૧૧) મેરઠમાં સૈનિકોએ ૧૦ મે ના રોજ બળવો કરી બીજે દિવસે સવારે દિલ્હી પર કબ્જો કર્યો હતો.
• (૧૨) બ્રિટિશ સેનાના જનરલે લખનૌ જીત્યા બાદ ક્રાંતિકારી બેગમ હજરત મહલ છેલ્લે નેપાળ તરફ પલાયન કરી ગયા હતા.
• (૧૩) મુંબઈના તાર-ટપાલ અને રેલવે વ્યવસ્થા બળવાખોરોનું પ્લાનિંગ તોડવા અંગ્રેજો માટે મોટું હથિયાર પૂરવાર થઈ.
• (૧૪) ૧૮૫૭ ના સંગ્રામમાં ગુજરાતના ગાયકવાડ, ઈડર અને રાજકોટના રાજાઓ અંગ્રેજો ના સાથી બન્યા હતા.
• (૧૫) બ્રિટિશ શાસને ૧૮૫૮ માં ઇન્ડિયા એક્ટ પસાર કરી ભારત માટે ગવર્નર જનરલના હોદ્દાને બદલે નવો વાઇસરોય નો હોદ્દો સ્થાપિત કર્યો.

• (૧) બહાદુરશાહ ઝફરને દિલ્હીની હાર બાદ પકડીને રંગૂન (મ્યાનમાર) ની જેલમાં મોકલાયા જ્યાં તેમનું અવસાન થયું. → ખરું
• (૨) મંગલ પાંડેએ ૨૯ માર્ચ ૧૮૫૭ ના રોજ બેરકપુરમાં અંગ્રેજ અધિકારી લેફ્ટનન્ટ બાગ પર ગોળી ચલાવી હતી. → ખરું
• (૩) ૧૮૫૭ ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભારતના તમામ દેશી રજવાડાઓએ એકતા દાખવી અંગ્રેજો સામે યુદ્ધ કર્યું હતું. → ખોટું (મોટાભાગના શક્તિશાળી રજવાડાઓ તટસ્થ રહ્યા અથવા અંગ્રેજોને વફાદાર રહ્યા.)
• (૪) સંગ્રામની નિષ્ફળતા બાદ બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીનું ભારતમાં શાસન ચાલુ રહ્યું. → ખોટું (કંપની શાસનનો અંત આવ્યો અને બ્રિટિશ તાજ/રાણીનું શાસન સીધું જ ભારત પર સ્થાપિત થયું.)
• (૫) હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા તોડવા માટે અંગ્રેજોએ ભાગલા પાડો અને રાજ કરો નીતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. → ખરું
• (૬) ક્રાંતિકારી નાનાસાહેબ પેશ્વા કાનપુરના પતન બાદ છેક નેપાળ તરફ જતા રહ્યા હોવાનું મનાય છે. → ખરું
• (૭) ગુજરાતના પંચમહાલમાં બ્રિટિશ લશ્કરે જોરિયા પરમાર અને રૂપસિંહ નાયકને ફાંસી આપી સંગ્રામ દબાવ્યો હતો. → ખરું
• (૮) બ્રિટિશ કમાન્ડર હ્યુરોઝે સ્વીકાર્યું હતું કે ક્રાંતિકારીઓમાં રાણી લક્ષ્મીબાઈ એકમાત્ર 'મર્દ શાસક' હતા. → ખરું
• (૯) મંગલ પાંડે ઉત્તરપ્રદેશના બલિયા જિલ્લાના વતની બ્રાહ્મણ સૈનિક હતા. → ખરું
• (૧૦) ક્રાંતિ વહેલી શરૂ થવાથી ક્રાંતિકારીઓનું પૂર્વઆયોજિત ગુપ્ત નેટવર્ક છિન્નભિન્ન થઈ ગયું. → ખરું
• (૧૧) ૧૮૫૭ ના બળવામાં સિખ અને ગોર્ખા સૈનિકોએ અંગ્રેજો વિરુદ્ધ લડવામાં ક્રાંતિકારીઓનો સક્રિય સાથ આપ્યો હતો. → ખોટું (ગોર્ખા અને સિખ ટુકડીઓએ અંગ્રેજો વતી લડીને બળવો દબાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી).
• (૧૨) ક્રાંતિના આયોજકોમાં નાનાસાહેબ પેશ્વા સાથે મૌલવી અહેમદુલ્લાહ અને અઝીમુલ્લાહ ખાન પણ સક્રિય હતા. → ખરું
• (૧૩) વાઘેર સ્ત્રીઓ તોપોનો બહાદુરીભર્યો સામનો કરી શહીદ થઈ, તેઓ 'નારી શૌર્યની ઝાંસી' જેવી અમર બની ગઈ. → ખરું
• (૧૪) તાત્યા ટોપેનું અસલી નામ ગરબડદાસ હરિશંકર હતું. → ખોટું (તેમનું મૂળ નામ રામચંદ્ર પાંડુરંગ ટોપે હતું).
• (૧૫) ૧૮૫૭ ના બળવાની નિષ્ફળતા પછી હિન્દુઓ અને મુસ્લિમો વચ્ચે કાયમી મોટી ખાઈ ઊભી કરવા અંગ્રેજો સફળ થયા. → ખરું

• (૧) બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ ૧૦૦ વર્ષના શાસનમાં ભારતને કઈ રીતે બરબાદ કર્યું?
  (A) ભારતને માત્ર શિક્ષણનું કેન્દ્ર બનાવ્યું (B) ભારતને ઇંગ્લેન્ડ માટે કાચા માલનું સંસ્થાન અને ઉત્પાદિત માલ વેચવાનું મોટું બજાર બનાવ્યું (C) સૈન્ય તાલીમ આપી (D) મુક્ત વ્યાપાર લાવ્યા
  ઉત્તર: (B) ભારતને ઇંગ્લેન્ડ માટે કાચા માલનું સંસ્થાન અને ઉત્પાદિત માલ વેચવાનું મોટું બજાર બનાવ્યું
• (૨) અંગ્રેજ શાસન દરમિયાન કયા ત્રણ ઐતિહાસિક વેપારી બંદરો અને શહેરોનો 'મહાનગરો' તરીકે ભવ્ય વિકાસ થયો હતો?
  (A) દિલ્હી, આગ્રા, લડાઈ (B) મુંબઈ, ચેન્નઈ (મદ્રાસ) અને કોલકાતા (C) પાટણ, સુરત, ભરૂચ (D) અમદાવાદ, વડોદરા, જામનગર
  ઉત્તર: (B) મુંબઈ, ચેન્નઈ (મદ્રાસ) અને કોલકાતા
• (૩) અંગ્રેજોએ મદ્રાસ (ચેન્નઈ) માં રક્ષણ માટે કયો કિલ્લો બનાવ્યો હતો જે દક્ષિણ ભારતમાં વહીવટનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યો?
  (A) ફોર્ટ વિલિયમ (B) ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ (C) લાલકિલ્લો (D) રોબર્ટ કિલ્લો
  ઉત્તર: (B) ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ
• (૪) ઈ.સ. ૧૯૧૧ માં અંગ્રેજોએ ભારતની સત્તાવાર નવી રાજધાની તરીકે કયા શહેરની ભવ્ય જાહેરાત કરી હતી?
  (A) કોલકાતા (B) નવી દિલ્હી (C) મુંબઈ (D) ચેન્નઈ
  ઉત્તર: (B) નવી દિલ્હી
• (૫) નવી દિલ્હીના ભવ્ય બાંધકામ અને વાઈસરોય હાઉસ (રાષ્ટ્રપતિ ભવન) ના મુખ્ય આર્કિટેક્ટ કોણ હતા?
  (A) એડવિન લુટિયન્સ અને હર્બર્ટ બેકર (B) થોમસ રો અને એલ્ફિન્સ્ટન (C) જોન કેબોટ (D) વોટસન અને ગ્રે
  ઉત્તર: (A) એડવિન લુટિયન્સ અને હર્બર્ટ બેકર
• (૬) ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ સુતરાઉ કાપડની મિલ અમદાવાદ ખાતે કોણે સ્થાપી હતી?
  (A) અંબાલાલ સારાભાઈ (B) રણછોડલાલ છોટાલાલ (રેંટિયાવાળા) (C) બેચરદાસ લશ્કરી (D) કસ્તુરભાઈ લાલભાઈ
  ઉત્તર: (B) રણછોડલાલ છોટાલાલ (૩૦ મે, ૧૮૬૧ ના રોજ શરૂ થઈ)
• (૭) ભારતમાં સૌપ્રથમ લોખંડ અને પોલાદનું ભવ્ય કારખાનું જમશેદજી તાતાએ સાકચી (હાલનું જમશેદપુર) ખાતે ક્યારે શરૂ કર્યું હતું?
  (A) ઈ.સ. ૧૮૬૧ (B) ઈ.સ. ૧૯૦૭ (C) ઈ.સ. ૧૮૫૩ (D) ઈ.સ. ૧૯૧૫
  ઉત્તર: (B) ઈ.સ. ૧૯૦૭
• (૮) ભારતમાં સૌપ્રથમ લોર્ડ ડેલહાઉસીના સમયમાં રેલવે લાઈન કયા બે શહેરો વચ્ચે શરૂ થઈ હતી?
  (A) અમદાવાદ થી ભરૂચ (B) મુંબઈ થી થાણા (C) કલકત્તા થી હાઉરા (D) દિલ્હી થી મેરઠ
  ઉત્તર: (B) મુંબઈ થી થાણા (ઈ.સ. ૧૮૫૩માં)
• (૯) ધાતુવિદ્યાના વૈજ્ઞાનિક વિકાસ માટે કયા શહેરમાં પ્રખ્યાત 'ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સાયન્સ' (IISc) ની સ્થાપના થઈ હતી?
  (A) મુંબઈ (B) બેંગલૂરુ (C) જમશેદપુર (D) કલકત્તા
  ઉત્તર: (B) બેંગલૂરુ
• (૧૦) ગુજરાતનો કયો પ્રદેશ તમાકુના મસાલેદાર પાક માટે જાણીતો હોવાથી 'સોનેરી પર્ણનો મુલક' તરીકે ઓળખાય છે?
  (A) ભાલ પ્રદેશ (B) કાનમ પ્રદેશ (C) ચરોતર પ્રદેશ (D) બન્ની પ્રદેશ
  ઉત્તર: (C) ચરોતર પ્રદેશ
• (૧૧) બ્રિટિશ સત્તાના પ્રભાવથી ભારતના કયા જૂના વેપારી કેન્દ્રોના પતનને ઇતિહાસમાં 'નિઃશહેરીકરણ' (De-urbanization) કહે છે?
  (A) સુરત, ભરૂચ, અમદાવાદ (B) સુરત, ઢાકા, મુર્શિદબાદ (C) મુંબઈ, મદ્રાસ, કલકત્તા (D) દિલ્હી, લાહોર, કરાચી
  ઉત્તર: (B) સુરત, ઢાકા, મુર્શિદબાદ
• (૧૨) મુંબઈ ટાપુ કઈ વિદેશી સત્તા પાસેથી દહેજમાં બ્રિટનના રાજાને મળ્યો હતો, જે પાછળથી મોટું બંદર બન્યું?
  (A) ડચ (B) પોર્ટુગીઝ (C) ફ્રેન્ચ (D) મુઘલ
  ઉત્તર: (B) પોર્ટુગીઝ
• (૧૩) બ્રિટિશરોએ પૂર્વ ભારતના કલકત્તા ખાતે પોતાના રક્ષણ માટે કયા ઐતિહાસિક કિલ્લાની સ્થાપના કરી હતી?
  (A) ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ (B) ફોર્ટ વિલિયમ (C) રેડ ફોર્ટ (D) બેરકપુર કિલ્લો
  ઉત્તર: (B) ફોર્ટ વિલિયમ
• (૧૪) લોખંડ ગાળવાના ઉદ્યોગમાં કોલસાની અછત કેમ ઊભી થઈ હતી જે ભારતની પરંપરાગત ભઠ્ઠીઓ બંધ થવાનું કારણ બની?
  (A) કોલસો બળી ગયો (B) બ્રિટિશ જંગલ કાયદાને કારણે લાકડું અને કોલસો મેળવવો મુશ્કેલ બન્યો (C) કોલસાની ખાણ પૂરાઈ ગઈ (D) લોખંડ મોંઘું થયું
  ઉત્તર: (B) બ્રિટિશ જંગલ કાયદાને કારણે લાકડું અને કોલસો મેળવવો મુશ્કેલ બન્યો
• (૧૫) મહાત્મા ગાંધીના ભારતમાં આગમન બાદ કઈ રાષ્ટ્રીય ચળવળને કારણે ભારતીય કુટીર ઉદ્યોગો અને વણાટકામને નવું જીવન મળ્યું?
  (A) સહયોગ ચળવળ (B) સ્વદેશી આંદોલન અને ખાદી પ્રચાર (C) મીઠા સત્યાગ્રહ (D) બારડોલી સત્યાગ્રહ
  ઉત્તર: (B) સ્વદેશી આંદોલન અને ખાદી પ્રચાર
• (૧૬) પશ્ચિમ ભારતમાં કયા મુઘલ સમયના પ્રચલિત બંદરનું ૧૭મી સદી બાદ અંગ્રેજી મુંબઈ સામે મહાનગર તરીકે પતન થયું?
  (A) ભરૂચ (B) સુરત (C) ખંભાત (D) પોરબંદર
  ઉત્તર: (B) સુરત
• (૧૭) ઈંગ્લેન્ડના કાપડ ઉદ્યોગોમાં વણાટ માટે વપરાતી કઈ ભારતીય ટેક્સટાઇલ પ્રોડક્ટ અતિ લોકપ્રિય હોવાથી બ્રિટને તેના પર આયાત ડ્યુટી વધારી હતી?
  (A) કેલિકો કાપડ અને કેસૂડો (B) ભારતીય મલમલ અને છીંટ કાપડ (C) ખાખી કલર રેશમ (D) વાંસ બાંધણી
  ઉત્તર: (B) ભારતીય મલમલ અને છીંટ કાપડ
• (૧૮) રણછોડલાલ છોટાલાલે સ્થાપેલી પ્રથમ કાપડ મિલ કઈ તારીખે અમદાવાદમાં સત્તાવાર શરૂ થઈ હતી?
  (A) ૩૦ મે, ૧૮૬૧ (B) ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૮૬૦ (C) ૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૮૬૨ (D) ૩૧ મે, ૧૮૫૭
  ઉત્તર: (A) ૩૦ મે, ૧૮૬૧
• (૧૯) ટીસ્કો (TISCO) કારખાનાના કારણે કયા વિસ્તારને ભારતનું લોખંડ-પોલાદ નગર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) ભદ્રાવતી (B) સાકચી (જમશેદપુર) (C) અંકલેશ્વર (D) સુરત
  ઉત્તર: (B) સાકચી (જમશેદપુર)
• (૨૦) દક્ષિણ ભારતમાં જહાજ બાંધકામ અને કલાત્મક હસ્તવણાટ માટે મધ્યયુગથી પ્રખ્યાત મોટું શહેર કયું હતું?
  (A) પોન્ડિચેરી (B) મદુરાઈ અને તંજોર (C) કોચીન (D) કલિકટ
  ઉત્તર: (B) મદુરાઈ અને તંજોર

• (૧) અંગ્રેજી શાસનની શરૂઆતમાં ભારતમાં હસ્તકલા અને ગૃહઉદ્યોગો પતન પામતાં ગામડાઓની આત્મનિર્ભરતા નષ્ટ થઈ ગઈ.
• (૨) ફોર્ટ વિલિયમ કિલ્લાની આસપાસ સમય જતાં બ્રિટિશ શાસનનું મોટું વડું મથક અને નગર કોલકાતા વિકસ્યું.
• (૩) નવી દિલ્હીનું નિર્માણ દિલ્હીના કયા ભૌગોલિક પહાડી વિસ્તારમાં થયું હતું? રાયસીના હિલ્સ પર કરવામાં આવ્યું હતું.
• (૪) કાપડ ઉદ્યોગ માટે ગુજરાતનું અમદાવાદ શહેર ભારતના કયા ગૌરવશાળી ઉપનામ તરીકે બિરદાવવામાં આવતું? પૂર્વનું માન્ચેસ્ટર તરીકે ઓળખાયું.
• (૫) જમશેદજી તાતાએ સાકચી સ્ટીલ પ્લાન્ટ સ્થાપી ભારતમાં કયા પાયાના ઉદ્યોગનો પાયો નાખ્યો? લોખંડ-પોલાદ ઉદ્યોગનો.
• (૬) મુંબઈ પોર્ટુગીઝોએ બ્રિટનના પ્રિન્સ ચાર્લ્સ બીજાને તેની લગ્ન લાલચમાં દહેજ તરીકે આપ્યું હતું.
• (૭) બ્રિટિશ વહીવટી તંત્રના ત્રણેય મહાનગરો (મુંબઈ, મદ્રાસ, કલકત્તા) માં ઉચ્ચ વહીવટ ચલાવતા વડાઓને ગવર્નર કહેતા.
• (૮) દક્ષિણ ભારતમાં મદુરાઈ અને પશ્ચિમ ભારતમાં મહારાષ્ટ્રનું સોલાપુર કાપડ કલાના અગ્રણી કેન્દ્રો હતા.
• (૯) દિલ્હીમાં ક્રાંતિકારીઓ સામે સત્તા સ્થાપવા બ્રિટિશરોએ દિલ્હી દરબારનું આયોજન ઈ.સ. ૧૯૧૧ માં કર્યું હતું.
• (૧૦) ભદ્રાવતી ખાતે લોખંડ અને પોલાદના કારખાનાની સ્થાપના દક્ષિણ ભારતના કયા રાજ્યમાં થઈ હતી? કર્ણાટક રાજ્યમાં.
• (૧૧) ૧૮મી સદીના મધ્યભાગમાં કાપડ ઉદ્યોગમાં કઈ અદ્ભુત શોધથી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ થઈ? વરાળયંત્ર ની શોધથી.
• (૧૨) કાપડ મિલ ઉદ્યોગમાં રોજગારીની તકો અને સમૃદ્ધિ જોઈ અમદાવાદને દેશનું ડેનિમ સિટી અથવા કોટન પોલિસ પણ કહેવાયું.
• (૧૩) લોહગાળણ ઉદ્યોગ માટે ભારતમાં અગાઉ પ્રખ્યાત અગ્નિથી તપાવેલી ધમણ (ભઠ્ઠીઓ) દરેક ગામમાં જોવા મળતી.
• (૧૪) જમશેદજી તાતાને લૌહ ક્ષેત્રે વૈજ્ઞાનિક મદદ કરનાર અગ્રણી અમેરિકન આર્કિટેક્ટ અને વૈજ્ઞાનિક ચાર્લ્સ પેજ પેરીન હતા.
• (૧૫) નવી દિલ્હીની ભવ્ય ઇમારત સચિવાલય ઉત્તર અને દક્ષિણ એમ બે સત્તાવાર બ્લોક માં ફેલાયેલ છે.

• (૧) રેલવે, તાર-ટપાલ અને રસ્તાઓના વિકાસ પાછળ ડેલહાઉસીનો મુખ્ય હેતુ ભારતની પ્રજાને સુવિધા આપવાનો નહીં પણ અંગ્રેજોના લશ્કરી અને વ્યાપારી સ્વાર્થનો હતો. → ખરું
• (૨) ભારતીય સુતરાઉ કાપડની અદ્ભુત ગુણવત્તાવાળી ઢાકાની મલમલ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત હતી. → ખરું
• (૩) પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન યુરોપના ઉદ્યોગો યુદ્ધસામગ્રી બનાવવા રોકાયેલા હોવાથી ભારતીય લોખંડ-પોલાદ અને કાપડ ઉદ્યોગોના વિકાસને મોટો વેગ મળ્યો. → ખરું
• (૪) સોલાપુર અને મદુરાઈ દક્ષિણ ભારતમાં મધ્યયુગથી જ કાપડ અને હાથવણાટ કલા માટે જાણીતા કેન્દ્રો રહ્યા હતા. → ખરું
• (૫) રણછોડલાલ રેંટિયાવાળાએ ગુજરાતમાં ઈ.સ. ૧૮૬૧ માં સૌપ્રથમ કાપડ મિલ શરૂ કરી હતી. → ખરું
• (૬) ૧૮મી સદી સુધી ભારત પોતાની ઔદ્યોગિક અને આર્થિક સમૃદ્ધિ માટે જગવિખ્યાત હતું. → ખરું
• (૭) અંગ્રેજ સમયમાં ભદ્રાવતી અને કુલ્ટી ખાતે પણ લોખંડના કારખાના શરૂ થયા હતા. → ખરું
• (૮) બ્રિટિશ યંત્ર નિર્મિત કાપડ સામે ભારતીય હાથવણાટનું કાપડ સસ્તું પડતું હતું. → ખોટું (યંત્ર નિર્મિત કાપડ ખૂબ સસ્તું હતું અને હાથવણાટ કાપડ મોંઘું પડતું હતું.)
• (૯) નવી દિલ્હીના ભવ્ય બાંધકામ પાછળ આશરે ૨૦ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો. → ખરું
• (૧૦) ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ કિલ્લાની સ્થાપના કલકત્તા શહેરમાં કરવામાં આવી હતી. → ખોટું (તે મદ્રાસ એટલે કે ચેન્નઈ ખાતે કરવામાં આવી હતી.)
• (૧૧) ઈ.સ. ૧૮૧૮ માં કોલકાતા નજીક ફોર્ટ ગ્લોસ્ટર ખાતે સૌપ્રથમ કાપડની મીલ સ્થાપવાના પ્રયત્ન નિષ્ફળ રહ્યા હતા. → ખરું
• (૧૨) જમશેદપુર ટિસ્કો સ્ટીલ પ્લાન્ટ સુબર્ણરેખા નદીના ફળદ્રુપ ખીણ વિસ્તારમાં આવેલો છે. → ખરું
• (૧૩) બ્રિટનની સંસદે ભારતીય કાપડની લોકપ્રિયતાથી ડરીને બ્રિટનમાં ઇન્ડિયન સુતરાઉ કાપડના વપરાશ પર પ્રતિબંધ મુકતા કાયદા પણ ઘડ્યા હતા. → ખરું
• (૧૪) ગુજરાતનું ભરૂચ બંદર અંગ્રેજોના આવવા બાદ ખૂબ જ ભવ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નગર બની ગયું અને તેનો અકલ્પનીય વિકાસ થયો. → ખોટું (તેનું ઔદ્યોગિક પતન થયું).
• (૧૫) નવી દિલ્હીનું વાઇસરોય પેલેસ (રાષ્ટ્રપતિ ભવન) એ પ્રાગૈતિહાસિક યુગના સંગ્રહાલયો જેવો લુક ધરાવે છે. → ખોટું

• (૧) માનવસમાજની આર્થિક વૃદ્ધિ, જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને વિકાસનો મૂળ આધાર કયું પરિબળ છે?
  (A) કાયદો (B) સંસાધન (Resources) (C) વેપાર (D) વસ્તી
  ઉત્તર: (B) સંસાધન (Resources)
• (૨) કુદરતમાંથી મળતાં અને વધારે પ્રક્રિયા કર્યા વિના સીધા જ ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા સંસાધનોને શું કહે છે?
  (A) માનવસર્જિત સંસાધન (B) કુદરતી સંસાધન (C) સાંસ્કૃતિક સંસાધન (D) આર્થિક સંસાધન
  ઉત્તર: (B) કુદરતી સંસાધન
• (૩) હવામાનમાં રહેલો ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન વાયુ જે સમગ્ર પૃથ્વી પર બધે જ ઉપલબ્ધ છે, તેને કેવા પ્રકારનું સંસાધન કહી શકાય?
  (A) સર્વસુલભ સંસાધન (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન (C) વિરલ સંસાધન (D) એકલ સંસાધન
  ઉત્તર: (A) સર્વસુલભ સંસાધન
• (૪) પીવાલાયક મીઠું પાણી અને ગોચર ભૂમિ જે આપણને પૃથ્વી પર સરળતાથી મળી રહે છે, તેને કેવા સંસાધન કહે છે?
  (A) સર્વસુલભ સંસાધન (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન (C) એકલ સંસાધન (D) ક્ષયશીલ સંસાધન
  ઉત્તર: (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન
• (૫) ખનીજ કોલસો, સોનું, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી વાયુ જે પૃથ્વી પર મર્યાદિત સ્થાનો પરથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, તેને કેવા સંસાધન કહે છે?
  (A) એકલ સંસાધન (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન (C) વિરલ સંસાધન (D) નવીનીકરણીય સંસાધન
  ઉત્તર: (C) વિરલ સંસાધન
• (૬) સમગ્ર વિશ્વમાં જવલ્લે જ એક કે બે જગ્યાએથી જ મળી આવતા ખનીજને શું કહે છે?
  (A) વિરલ સંસાધન (B) એકલ (દુર્લભ) સંસાધન (C) કાયમી સંસાધન (D) માનવ સંસાધન
  ઉત્તર: (B) એકલ (દુર્લભ) સંસાધન (દા.ત. ગ્રીનલેન્ડમાંથી મળતું ક્રાયોલાઇટ ખનીજ)
• (૭) જે સંસાધનો પોતાની મેળે ચોક્કસ સમયગાળામાં વપરાયેલા જથ્થાની પૂર્તિ કરે અથવા અખૂટ હોય, તેને શું કહે છે?
  (A) બિનનવીનીકરણીય સંસાધન (B) નવીનીકરણીય (પુનઃપ્રાપ્ય) સંસાધન (C) ક્ષયશીલ સંસાધન (D) એકલ સંસાધન
  ઉત્તર: (B) નવીનીકરણીય (પુનઃપ્રાપ્ય) સંસાધન
• (૮) પૃથ્વી પર મીઠા (પીવાલાયક) પાણીનો વાસ્તવિક જથ્થો પૃથ્વી પરના કુલ જથ્થાના આશરે કેટલા ટકા છે?
  (A) ૭૧ % (B) ૨.૭ % (C) ૧ % (D) ૧૦ %
  ઉત્તર: (B) ૨.૭ %
• (૯) માનવી દ્વારા બનાવવામાં આવેલા ભવ્ય પુલો, સડકો, બહુમાળી મકાનો અને ઔદ્યોગિક યંત્રોને કેવા સંસાધન કહે છે?
  (A) કુદરતી સંસાધન (B) માનવસર્જિત સંસાધન (C) અજૈવિક સંસાધન (D) કાયમી સંસાધન
  ઉત્તર: (B) માનવસર્જિત સંસાધન
• (૧૦) વસ્તી વધારાના કારણે કયા કુદરતી વન્યજીવ આજે લુપ્ત થવાની અણી પર પહોંચ્યા છે?
  (A) સિંહ (B) ઘોરાડ પક્ષી (કચ્છ) અને ગીધ (C) દીપડા (D) હાથી
  ઉત્તર: (B) ઘોરાડ પક્ષી (કચ્છ) અને ગીધ
• (૧૧) નીચેનામાંથી કયું સંસાધન બિનનવીનીકરણીય (ક્ષયશીલ) સંસાધનનું ઉદાહરણ છે જે જલદી ખૂટી જશે?
  (A) સૌર ઊર્જા (B) ખનીજ તેલ (C) પવન પાવર (D) બાયોગેસ
  ઉત્તર: (B) ખનીજ તેલ
• (૧૨) મૃદાવરણના નક્કર બંધારણમાં રહેલા અજૈવિક પદાર્થો જેવા કે પર્વત, માટી અને ખડકો કયા ઘટક હેઠળ આવે છે?
  (A) જૈવિક સંસાધનો (B) અજૈવિક સંસાધનો (C) સાંસ્કૃતિક સંસાધન (D) કૃત્રિમ સંસાધન
  ઉત્તર: (B) અજૈવિક સંસાધનો
• (૧૩) કોઈપણ રાષ્ટ્રના સર્વાંગી વિકાસ માટે પાયાનું સંસાધન કયું ગણાય છે જેના વગર આયોજન અશક્ય છે?
  (A) સોનું (B) માનવ સંસાધન (C) જંગલ સંસાધન (D) નદી સંસાધન
  ઉત્તર: (B) માનવ સંસાધન
• (૧૪) નવીનીકરણીય સંસાધન અખૂટ હોવા છતાં તેની અસમાન વહેંચણી માટે મુખ્ય કયું પરિબળ જવાબદાર છે?
  (A) ભૌગોલિક સ્થાન અને આબોહવા (B) માનવીય વસ્તી (C) સરકારી નીતિ (D) રેલવે માર્ગ
  ઉત્તર: (A) ભૌગોલિક સ્થાન અને આબોહવા
• (૧૫) ખેતીલાયક ફળદ્રુપ જમીન એ કેવું સંસાધન ગણાય?
  (A) સર્વસુલભ સંસાધન (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન (C) એકલ સંસાધન (D) દુર્લભ સંસાધન
  ઉત્તર: (B) સામાન્ય સુલભ સંસાધન

• (૧) સંસાધનની પ્રાથમિક કસોટી તેની ઉપયોગિતા અને તેનો ગુણધર્મ છે.
• (૨) જંગલો, પ્રાણીઓ, સૂર્યપ્રકાશ અને પવન એ નવીનીકરણીય સંસાધનોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
• (૩) ખનીજ કોલસો અને કુદરતી ગેસ એ બિનનવીનીકરણીય સંસાધન છે જે એકવાર વપરાયા બાદ નજીકના ભવિષ્યમાં બનવા અશક્ય છે.
• (૪) યુરોપના ગ્રીનલેન્ડ દેશમાંથી મળતું ક્રાયોલાઇટ ખનીજ એ દુનિયાનું એકમાત્ર એકલ સંસાધન છે.
• (૫) માનવ પોતાની બુદ્ધિ, ક્ષમતા, શિક્ષણ અને આરોગ્ય દ્વારા શ્રેષ્ઠ સંસાધન બને તેને માનવ સંસાધન કહેવામાં આવે છે.
• (૬) પૃથ્વી સપાટી પર કુલ ભાગમાંથી આશરે પોણા ભાગ એટલે કે ૩/૪ ભાગ પર જલાવરણ (પાણી) આવેલું છે.
• (૭) પૃથ્વી પર પીવાલાયક મીઠા પાણીનો માત્ર ૧ % જથ્થો જ વાસ્તવિક રીતે સપાટી પર ઉપલબ્ધ છે.
• (૮) સંસાધનોના આડેધડ વપરાશથી પર્યાવરણીય સંતુલન બગડે તેને પરિસરતંત્ર ની ખામી કહે છે.
• (૯) રાસાયણિક ખાતરોનો બેફામ ઉપયોગ લાંબા ગાળે જમીનની ફળદ્રુપતા (ગુણવત્તા) ઘટાડે છે.
• (૧૦) સૂર્યપ્રકાશ એ ક્યારેય ન ખૂટતું અક્ષયશીલ સંસાધન છે.

• (૧) જંગલો એ નવીનીકરણીય સંસાધનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. → ખરું
• (૨) અણુ ખનીજો એ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સંસાધનો છે. → ખોટું (તેઓ ક્ષયશીલ અને બિનનવીનીકરણીય છે.)
• (૩) ભારતમાં પાણીની તંગી માટે વસ્તી વધારો અને રોકડિયા પાકોનું વધુ વાવેતર જવાબદાર છે. → ખરું
• (૪) ગીધ પક્ષીઓની સંખ્યામાં ભારતમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો છે. → ખરું
• (૫) સંસાધનોનું આયોજનબદ્ધ રક્ષણ કરવું એ માત્ર સરકારની જ જવાબદારી છે, નાગરિકોની કોઈ ફરજ નથી. → ખોટું
• (૬) ક્રાયોલાઇટ ખનીજ એશિયાના ભારત દેશમાં વિપુલ પ્રમાણમાં મળે છે. → ખોટું (તે દુનિયામાં માત્ર ગ્રીનલેન્ડ ટાપુ પરથી જ મળી આવતું એકલ સંસાધન છે).
• (૭) વન્ય જીવો અને જંગલો એ સાંસ્કૃતિક સંસાધનોના પ્રકારમાં આવે છે. → ખોટું (તેઓ જૈવિક કુદરતી સંસાધનો છે).

• (૧) જૈવિક અને અજૈવિક પદાર્થો ગરમી અને પૃથ્વીના પેટાળના દબાણને લીધે રાસાયણિક બંધારણ ધારણ કરે તેને શું કહે છે?
  (A) લાવા (B) ખનીજ (Mineral) (C) પથ્થર (D) ખડક
  ઉત્તર: (B) ખનીજ (Mineral)
• (૨) પૃથ્વીના આંતરિક પેટાળમાં ખનીજો જ્યારે અશુદ્ધ અને મિશ્ર સ્વરૂપે હોય તેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં શું કહે છે?
  (A) મેગ્મા (B) અયસ્ક (Ore) (C) સિલિકા (D) સ્લેટ
  ઉત્તર: (B) અયસ્ક (Ore)
• (૩) જે ખનીજોમાંથી ઓગળવાની પ્રક્રિયા દ્વારા શુદ્ધ ધાતુ મેળવી શકાય છે, તેને કેવા ખનીજ કહે છે?
  (A) અધાતુમય ખનીજ (B) ધાતુમય (ધાત્વિક) ખનીજ (C) જીપ્સમ (D) રેડિયોએક્ટિવ
  ઉત્તર: (B) ધાતુમય (ધાત્વિક) ખનીજ (સોનું, ચાંદી, લોખંડ, તાંબું)
• (૪) લોખંડમાંથી મજબૂત પોલાદ (સ્ટીલ) બનાવવા માટે કયા મહત્વના રાસાયણિક ખનીજનો મુખ્ય ઉપયોગ થાય છે?
  (A) સીસું (B) જસત (C) મેંગેનીઝ (D) ચિરોડી
  ઉત્તર: (C) મેંગેનીઝ
• (૫) ધાતુગાળણ ઉદ્યોગમાં કયા અધાતુમય ખનીજનો ઉપયોગ ભઠ્ઠીમાં ગરમી સહન કરવા અને પિગળાવવા માટે થાય છે?
  (A) આરસપહાણ (B) ફ્લોરસ્પાર (C) મીઠું (D) ડોલોમાઇટ
  ઉત્તર: (B) ફ્લોરસ્પાર
• (૬) વીજળીના તાર, ટી.વી., ટેલિફોન અને એરકન્ડિશનરના સાધનો બનાવવા માટે કઈ અદભુત વિદ્યુત સુવાહક ધાતુ વપરાય છે?
  (A) સોનું (B) લોખંડ (C) તાંબું (D) એલ્યુમિનિયમ
  ઉત્તર: (C) તાંબું
• (૭) ગુજરાતમાં જંગલી વિસ્તારમાંથી સોલાર થર્મલ ચારણકા સોલાર પાર્ક કયા જિલ્લામાં મોટો કાર્યરત છે?
  (A) બનાસકાંઠા (B) સુરેન્દ્રનગર (C) પાટણ (D) સાબરકાંઠા
  ઉત્તર: (C) પાટણ
• (૮) ગુજરાતમાં વિન્ડફાર્મ પદ્ધતિ દ્વારા પવનઊર્જાના બે મોટા મથકો કયા સ્થળોએ કાર્યરત છે?
  (A) માંડવી (Kutch) અને લાંબા (દેવભૂમિ દ્વારકા) (B) વેળાવદર અને ધોળકા (C) પાટણ અને અમીરગઢ (D) સાપુતારા
  ઉત્તર: (A) માંડવી (કચ્છ) અને લાંબા (દેવભૂમિ દ્વારકા)
• (૯) ગુજરાતમાં લિગ્નાઇટ કોલસો કયા અગ્રણી વિસ્તારમાંથી પુષ્કળ પ્રમાણમાં મેળવવામાં આવે છે?
  (A) મોઢેરા (B) લુણેજ (C) પાનધ્રો (કચ્છ) (D) ચારણકા
  ઉત્તર: (C) પાનધ્રો (કચ્છ)
• (૧૦) ગુજરાતમાં કયો જિલ્લો એશિયામાં ફ્લોરસ્પારના શુદ્ધિકરણના સૌથી મોટા પ્લાન્ટ તરીકે જાણીતો છે?
  (A) આણંદ (B) વડોદરા-કડીપૂર્વ (C) છોટાઉદેપુર (આંબાડુંગર વિસ્તાર) (D) ભરૂચ
  ઉત્તર: (C) છોટાઉદેપુર (આંબાડુંગર વિસ્તાર)
• (૧૧) તાસિલિયમ (ઓટોમોટિવ પ્લેટિંગ) અને સ્ટીલને ગેલ્વેનાઇઝ કરવા માટે કયા વિશિષ્ટ ખનીજનો ઉપયોગ લોખંડ પર ઢોળ ચઢાવવા થાય છે?
  (A) તાંબું (B) કલાઈ (C) જસત (Zinc) (D) સીસું
  ઉત્તર: (C) જસત (Zinc)
• (૧૨) ગુજરાતમાં જીપ્સમ (ચિરોડી) નું ઉત્પાદન કયા વિસ્તારોમાંથી સૌથી વધુ માત્રામાં થાય છે?
  (A) બનાસકાંઠા (B) સુરેન્દ્રનગર (C) જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા (D) વડોદરા
  ઉત્તર: (C) જામનગર અને દેવભૂમિ દ્વારકા
• (૧૩) પરમાણુ ઊર્જાના ઉત્પાદન માટે ઝારખંડ અને રાજસ્થાનના કયા પ્રદેશોમાંથી કીમતી યુરેનિયમ મેળવવામાં આવે છે?
  (A) સિંગભૂમ અને જોધપુર (B) જાદુગોડા ખીણ (C) પાનધ્રો (D) લુણેજ
  ઉત્તર: (B) જાદુગોડા ખીણ
• (૧૪) ગુજરાતનો સૌપ્રથમ કુદરતી ગેસનો પુષ્કળ ભંડાર ધરાવતું કેન્દ્ર કયું છે જે ભરૂચમાં આવેલું છે?
  (A) અંકલેશ્વર (B) લુણેજ (C) કડી (D) ગાંધીનગર
  ઉત્તર: (A) અંકલેશ્વર
• (૧૫) રસોઈ બનાવવા અને વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટેનો સૌથી સસ્તો, પ્રદૂષણમુક્ત અને દેશી કચરામાંથી મળતો શ્રેષ્ઠ ગેસ કયો છે?
  (A) સીએનજી (B) એલપીજી (C) બાયોગેસ (D) પ્રવાહી નાઇટ્રોજન
  ઉત્તર: (C) બાયોગેસ
• (૧૬) એલ્યુમિનિયમ મેળવવા માટે કઈ ધાતુના અયસ્ક (ખનીજ) નો ઉપયોગ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં થાય છે?
  (A) મેંગેનીઝ (B) બોક્સાઈટ (C) સીસું (D) લોખંડ
  ઉત્તર: (B) બોક્સાઈટ
• (૧૭) અબરખ (Mica) નો ઉપયોગ વિદ્યુત ઉદ્યોગમાં ઇન્સ્યુલેટર અને સાધનો બનાવવા કેમ થાય છે?
  (A) તે લોખંડ જેવું ભારે છે (B) તે વિદ્યુતનો અવાહક છે અને ગરમી પ્રતિરોધક છે (C) તે સોના જેવું પીળું છે (D) તે ખૂબ સસ્તું છે
  ઉત્તર: (B) તે વિદ્યુતનો અવાહક છે અને ગરમી પ્રતિરોધક છે
• (૧૮) એશિયાની સૌથી મોટી કેન્દ્રિય સૌર ઊર્જા યોજના 'ચરણકા સોલાર પાર્ક' કઈ સાલથી ગુજરાતના પાટણ જિલ્લામાં મોટું કાર્યરત છે?
  (A) ઈ.સ. ૨૦૧૨ (B) ઈ.સ. ૨૦૧૫ (C) ઈ.સ. ૨૦૦૫ (D) ઈ.સ. ૨૦૨૦
  ઉત્તર: (A) ઈ.સ. ૨૦૧૨
• (૧૯) પૃથ્વીના ઊંડા પેટાળમાં રહેલી પ્રચંડ ગરમીને કારણે ગીઝર અને વરાળથી વીજળી પેદા કરવાની નવીન તકનીક કઈ છે?
  (A) ભરતી ઊર્જા (B) સૌર ઊર્જા (C) ભૂ-તાપીય ઊર્જા (D) પરમાણુ ઊર્જા
  ઉત્તર: (C) ભૂ-તાપીય ઊર્જા
• (૨૦) ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ બાયોગેસ મેળવવાનો મોટો પ્લાન્ટ કયા ગામે સ્થાપવામાં આવ્યો હતો?
  (A) મેથાણ (પાટણ) (B) દાંતીવાડા (C) રુદાતલ (D) લસુન્દ્રા
  ઉત્તર: (A) મેથાણ (પાટણ)

• (૧) ખનીજતેલ પૃથ્વીના પેટાળની અંદરથી શુદ્ધ કરીને મેળવાતા અસંખ્ય આડપેદાશોને લીધે તેને વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રે કાળું સોનું તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• (૨) ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ ખનીજતેલ ઈ.સ. ૧૯૫૮ માં આણંદ જીલ્લાના લુણેજ ખાતેથી પ્રાપ્ત થયું હતું.
• (૩) એશિયાની સૌથી મોટી કેન્દ્રિય સૌર ઊર્જા યોજના લદ્દાખમાં આવેલા લેહ મુકામે બ્રિટિશ રુદ્ર પ્લાન્ટ તરીકે કાર્યરત છે.
• (૪) પૃથ્વીના પેટાળના અત્યંત ગરમ પાણીના વરાળના દબાણથી પેદા થતી અદ્ભુત કુદરતી ઊર્જાને ભૂ-તાપીય ઊર્જા કહે છે.
• (૫) ગુજરાતમાં તુલસીશ્યામ, ઉનાઈ, ટુવા અને લસુન્દ્રા ખાતે ગરમ પાણીના કુદરતી ઝરા આવેલા છે, જે સલ્ફરયુક્ત છે.
• (૬) બાયોગેસના ઉત્પાદનમાં ભારતમાં ઉત્તરપ્રદેશ પ્રથમ અને ગુજરાત બીજા સ્થાને આવે છે.
• (૭) બનાસકાંઠાના દાંતીવાડા અને અમદાવાદના રુદાતલ ખાતે મોટા કદના બાયોગેસ પ્લાન્ટ્સ કાર્યરત છે.
• (૮) ખનીજો કુદરતી રીતે બનેલા હોવાથી રાસાયણિક ગુણધર્મો જેવા કે રંગ અને નક્કરતા ના આધારે ઓળખી શકાય છે.
• (૯) કોપર એટલે કે તાંબામાં કલાઈ ઉમેરતાં કલાત્મક કાંસું બને છે.
• (૧૦) ગુજરાતમાં બોક્સાઈટનું પુષ્કળ ઉત્પાદન મુખ્યત્વે દેવભૂમિ દ્વારકા અને જામનગર જિલ્લાઓમાંથી થાય છે.
• (૧૧) મોનેઝાઈટ રેતીમાંથી પરમાણુ ઊર્જા મેળવવા માટે જરૂરી થોરિયમ ખનીજ મેળવવામાં આવે છે.
• (૧૨) ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના કયા ગામ પાસેથી ફ્લોરસ્પારનો મોટો જથ્થો પ્રાપ્ત થાય છે? મૂળી ગામ પાસેથી.
• (૧૩) ખનીજો કુદરતી અકાર્બનિક ક્રિયાઓથી બનેલા રાસાયણિક તત્વો અને સ્ફટિકમય બંધારણ ધરાવે છે.
• (૧૪) લોહતત્વ વગરના ધાતુમય ખનીજોને વિજ્ઞાનમાં અલોહયુક્ત ખનીજો કહેવાય છે.
• (૧૫) ચિરોડીનું રાસાયણિક નામ વૈજ્ઞાનિક પત્રિકા મુજબ કેલ્શિયમ સલ્ફેટ છે.

• (૧) કોલસો એ અધાતુમય (અધાત્વિક) ખનીજનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. → ખરું
• (૨) મેંગેનીઝનો મુખ્ય ઉપયોગ લોખંડને કાટ ન લાગે તેવું મજબૂત પોલાદ બનાવવામાં થાય છે. → ખરું
• (૩) સીએનજી (CNG) એ પ્રદૂષણમુક્ત અને પર્યાવરણને નુકસાન ન કરતું સસ્તું ઊર્જા બળતણ છે. → ખરું
• (૪) પરમાણુ ઊર્જા મેળવવા માટે યુરેનિયમ અને થોરિયમ જેવા રેડિયોએક્ટિવ ખનીજો વાપરવામાં આવે છે. → ખરું
• (૫) બાયોગેસ એ જૈવિક ગંદકી અને પશુઓના છાણમાંથી મેળવવામાં આવતું મોંઘું અને અસુરક્ષિત બળતણ છે. → ખોટું
• (૬) ચિરોડી (જીપ્સમ) એ સિમેન્ટ અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ બનાવવા માટે વપરાતું મહત્વનું ખનીજ છે. → ખરું
• (૭) એશિયામાં સૌથી મોટો બાયોગેસ ઉત્પન્ન કરતો રાષ્ટ્ર જાપાન દેશ છે. → ખોટું (ભારત અને ચીન બાયોગેસ ટેક્નોલોજીમાં અગ્રણી છે).
• (૮) સૌરઊર્જા એ ખૂટી જવાની ભયાનક સંભાવના ધરાવતું બિન-નવીનીકરણીય સંસાધન છે. → ખોટું (તે ક્યારેય ન ખૂટતું અક્ષયશીલ અને નવીનીકરણીય સ્ત્રોત છે).
• (૯) ખનીજો અશુદ્ધ સ્વરૂપે મળે તેને અયસ્ક (Ore) કહેવાય છે. → ખરું
• (૧૦) કોબાલ્ટ અને નિકલ એ લોહતત્ત્વ ધરાવતા ધાતુમય ખનીજો છે. → ખરું
• (૧૧) મેંગેનીઝ એ અધાતુમય ખનીજનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. → ખોટું (મેંગેનીઝ એ લોહયુક્ત ધાતુમય ખનીજ છે).
• (૧૨) એશિયાની સૌથી મોટી કેન્દ્રિય સૌર ઊર્જા પરિયોજના ચારણકા સોલાર પાર્ક છે. → ખરું
• (૧૩) માંડવી (કચ્છ) માં પવનચક્કીઓ દ્વારા વીજળી ઉત્પન્ન કરવા મોટું વિન્ડફાર્મ કાર્યરત છે. → ખરું
• (૧૪) યુરેનિયમ એ બળતણ તરીકે ઉષ્મા અને વિદ્યુત ઉદ્યોગમાં વપરાતું અધાતુમય ખનીજ છે. → ખોટું (યુરેનિયમ એ રેડિયોએક્ટિવ ધાતુમય સંસાધન છે).
• (૧૫) બાયોગેસ પ્લાન્ટમાંથી મળતું ઓર્ગેનિક ખાતર ખેતી માટે અતિ ઉત્તમ સેન્દ્રીય ખાતર પૂરવાર થાય છે. → ખરું

• (૧) બંધારણસભાના કાયમી અધ્યક્ષ તરીકે કોની પસંદગી કરવામાં આવી હતી?
  (A) ડૉ. બી. આર. આંબેડકર (B) ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ (C) જવાહરલાલ નેહરુ (D) સરદાર પટેલ
  ઉત્તર: (B) ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ
• (૨) ભારતના બંધારણનું આમુખ એટલે શું જેમાં દેશના શાસનના પાયારૂપ સિદ્ધાંતો આપેલા છે?
  (A) સરકારી આદેશ (B) પ્રસ્તાવના (C) રાષ્ટ્રગીત (D) કાયદા પોથી
  ઉત્તર: (B) પ્રસ્તાવના
• (૩) મતાધિકાર માટેની ઉંમર ૨૧ વર્ષથી ઘટાડીને ૧૮ વર્ષ કઈ સાલમાં બંધારણીય સુધારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી?
  (A) ઈ.સ. ૧૯૫૦ (B) ઈ.સ. ૧૯૭૬ (C) ઈ.સ. ૧૯૮૯ (૬૧મો સુધારો) (D) ઈ.સ. ૨૦૦૫
  ઉત્તર: (C) ઈ.સ. ૧૯૮૯
• (૪) ઈ.સ. ૧૯૭૬ ના ૪૨ મા બંધારણીય સુધારાથી આમુખમાં કયો વિશિષ્ટ શબ્દ ઉમેરી ધાર્મિક ભેદભાવ નાબૂદ કરાયો?
  (A) પ્રજાસત્તાક (B) બિનસાંપ્રદાયિક (Secular) (C) લોકશાહી (D) સાર્વભૌમ
  ઉત્તર: (B) બિનસાંપ્રદાયિક (Secular)
• (૫) બંધારણસભાએ ભારતનું લિખિત બંધારણ કઈ તારીખે સત્તાવાર પસાર કર્યું હતું?
  (A) ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ (B) ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯ (C) ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ (D) ૧૨ માર્ચ ૧૯૪૮
  ઉત્તર: (B) ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૯
• (૬) ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરે કયા મૂળભૂત અધિકારને 'બંધારણનો આત્મા' તરીકે બિરદાવ્યો છે?
  (A) સમાનતાનો અધિકાર (B) બંધારણીય ઇલાજોનો અધિકાર (C) સ્વતંત્રતાનો અધિકાર (D) શિક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર
  ઉત્તર: (B) બંધારણીય ઇલાજોનો અધિકાર
• (૭) ભારતમાં કયા દિવસને સત્તાવાર રીતે 'મૂળભૂત ફરજદિન' તરીકે શાળા-કોલેજોમાં ઉજવવામાં આવે છે?
  (A) ૨૬ નવેમ્બર (B) ૬ જાન્યુઆરી (C) ૧૫ ઓગસ્ટ (D) ૨૬ જાન્યુઆરી
  ઉત્તર: (B) ૬ જાન્યુઆરી
• (૮) સ્વતંત્રતા એ લોકશાહીનું મહત્વનું પાસું છે. ભારતના બંધારણમાં નાગરિકને કઈ સ્વતંત્રતા અપાઈ નથી?
  (A) વિચાર અને વાણીની સ્વતંત્રતા (B) ગેરકાયદેસર શસ્ત્રો રાખવાની અને હિંસા કરવાની સ્વતંત્રતા (C) દેશમાં ગમે ત્યાં મુક્ત ફરવાની સ્વતંત્રતા (D) શાંતિપૂર્ણ મંડળો રચવાની સ્વતંત્રતા
  ઉત્તર: (B) ગેરકાયદેસર શસ્ત્રો રાખવાની અને હિંસા કરવાની સ્વતંત્રતા
• (૯) ગરીબ પરિવારોના બાળકોને શિક્ષણથી વંચિત ન રહેવું પડે તે માટે સરકારે કયો મૂળભૂત નવો કાયદો બનાવ્યો છે?
  (A) માહિતીનો અધિકાર (RTI) (B) શિક્ષણનો સાર્વત્રિક કાનૂની અધિકાર (RTE - મફત શિક્ષણ) (C) ખાદ્ય સુરક્ષા કાનૂન (D) સમાનતા કાયદો
  ઉત્તર: (B) શિક્ષણનો સાર્વત્રિક કાનૂની અધિકાર (RTE - મફત શિક્ષણ)
• (૧૦) ભારતીય બંધારણમાં સામેલ ૧૧ મૂળભૂત ફરજો કયા વર્ષે બંધારણમાં સુધારો કરીને જોડવામાં આવી હતી?
  (A) ઈ.સ. ૧૯૫૦ (B) ઈ.સ. ૧૯૭૬ (C) ઈ.સ. ૧૯૯૦ (D) ઈ.સ. ૧૯૪૭
  ઉત્તર: (B) ઈ.સ. ૧૯૭૬
• (૧૧) આપણા ભારત દેશમાં કાયદો ઘડવાની અને રાજ્યશાસનની આખરી સત્તા કોના તાબે સોંપવામાં આવેલી છે?
  (A) સેના વડા (B) વડાપ્રધાન (C) લોકોના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની બનેલી લોકશાહી સરકાર (D) રાષ્ટ્રપતિ
  ઉત્તર: (C) લોકોના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની બનેલી લોકશાહી સરકાર
• (૧૨) પ્રજાસત્તાક (Republic) એટલે શું?
  (A) રાજાનું વંશપરંપરાગત શાસન (B) લોકો દ્વારા પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ચૂંટાયેલા વડાનું શાસન (C) વિદેશી સૈન્યનું શાસન (D) અમીરોના ગ્રૂપનું શાસન
  ઉત્તર: (B) લોકો દ્વારા પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ચૂંટાયેલા વડાનું શાસન
• (૧૩) બંધારણ અનુસાર ભારત કેવું રાષ્ટ્ર છે જ્યાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે સત્તાનું સત્તાવાર વિભાજન થયેલ છે?
  (A) એકકેન્દ્રીય (B) સમવાયતંત્રી (Federal) (C) એકહથ્થુ (D) રાજાશાહી
  ઉત્તર: (B) સમવાયતંત્રી (Federal)
• (૧૪) લોકોને કલ્યાણ અને ગરીબીમાંથી મુક્ત રાખવા સરકારે બંધારણમાં કયા માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો જોડ્યા છે?
  (A) ન્યાયિક માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (B) રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો (C) આર્થિક આયોજન સિદ્ધાંતો (D) ધાર્મિક સિદ્ધાંતો
  ઉત્તર: (B) રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો
• (૧૫) બંધારણસભામાં એંગ્લો-ઇન્ડિયન નાગરિકોના પ્રતિનિધિ તરીકે કયા નેતા સામેલ હતા?
  (A) ફ્રેન્ક એન્થની (B) એચ. પી. મોદી (C) કનૈયાલાલ મુનશી (D) શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી
  ઉત્તર: (A) ફ્રેન્ક એન્થની

• (૧) બંધારણસભામાં કુલ ૩૮૯ સભ્યો હતા, જેમણે ૨ વર્ષ, ૧૧ માસ અને ૧૮ દિવસ મહેનત કરી બંધારણ ઘડ્યું.
• (૨) ભારતનું બંધારણ વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.
• (૩) પ્રજાસત્તાક એટલે રાજ્ય શાસનના વડાનું પદ વંશપરંપરાગત ન હોતાં દેશના લોકો દ્વારા પરોક્ષ કે પ્રત્યક્ષ રીતે ચૂંટાય છે.
• (૪) બંધારણમાં કટોકટી કે ભંગ સમયે લોકોના રક્ષણ માટે કાયદાકીય રીતે છ (૬) મૂળભૂત હકો આપેલા છે.
• (૫) જાહેર સંપત્તિનું નુકસાન અટકાવવું અને હિંસાનો ત્યાગ કરવો એ નાગરિકની બંધારણીય મૂળભૂત ફરજ બને છે.
• (૬) બંધારણસભાની પ્રથમ સત્તાવાર બેઠક ૯ ડિસેમ્બર, ૧૯૪૬ ના રોજ મળી હતી.
• (૭) બંધારણસભાના કાનૂની ખરડા (ડ્રાફ્ટિંગ) સમિતિના અધ્યક્ષ ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર હતા.
• (૮) દર વર્ષે શાળા-કોલેજોમાં ૨૬ નવેમ્બર નો દિવસ 'બંધારણ દિવસ' તરીકે ધામધૂમથી ઉજવાય છે.
• (૯) રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રગીતનો આદર કરવો એ બંધારણની પ્રથમ પાયાની મૂળભૂત ફરજ છે.
• (૧૦) બંધારણ ન હોય તો દેશમાં વહીવટી શાસનમાં મોટું નુકસાન અને વ્યાપક અરાજકતા ફેલાઈ શકે.
• (૧૧) ભારતના બંધારણમાં બિનસાંપ્રદાયિકતાનો ખ્યાલ એ દર્શાવે છે કે રાજ્ય શાસનનો પોતાનો કોઈ સત્તાવાર ધર્મ નથી.
• (૧૨) ભારતમાં બંધારણ અમલીકરણની યાદમાં દર વર્ષે ૨૬ જાન્યુઆરી નો દિવસ 'પ્રજાસત્તાક દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
• (૧૩) બાળમજૂરી કરાર પ્રતિબંધ ધારા હેઠળ કાળી મજૂરી કરાવવી એ બંધારણની કઈ કલમ હેઠળ ગુનો બને છે? શોષણ વિરોધી અધિકાર હેઠળ.
• (૧૪) શારીરિક અને માનસિક રીતે પછાત વર્ગના રક્ષણ માટે બંધારણમાં કલ્યાણકારી અનામત બેઠકોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલ છે.
• (૧૫) મૂળભૂત હકોના ઉલ્લંઘન સમયે ભારતીય અદાલત કલ્યાણકારી આદેશ આપી હકો પુનઃસ્થાપિત કરી આપે છે તેને બંધારણીય ઇલાજ કહે છે.

• (૧) ભારતમાં કઈ શાસન પદ્ધતિ સ્વીકારવામાં આવી છે, જેથી સત્તાનું વિભાજન કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે થઈ શકે?
  (A) સરમુખત્યારશાહી (B) સમવાયતંત્રી (સમવાયી શાસન પદ્ધતિ) (C) પ્રમુખશાહી (D) સેના શાસન
  ઉત્તર: (B) સમવાયતંત્રી (સમવાયી શાસન પદ્ધતિ)
• (૨) સંરક્ષણ, બેન્કિંગ, રેલવે, ટપાલ અને અણુશક્તિ કઈ વિષય યાદી હેઠળ આવે છે જેના પર માત્ર કેન્દ્ર સરકાર કાયદો ઘડી શકે?
  (A) રાજ્ય યાદી (B) સંયુક્ત યાદી (C) સંઘ યાદી (કેન્દ્ર યાદી - ૯૭ વિષયો) (D) સ્થાનિક યાદી
  ઉત્તર: (C) સંઘ યાદી (કેન્દ્ર યાદી - ૯૭ વિષયો)
• (૩) પોલીસ, જેલ, જમીન મહેસૂલ, આરોગ્ય અને કૃષિ કઈ યાદીના વિષયો છે જેના પર માત્ર રાજ્ય સરકાર જ કાયદો ઘડી શકે?
  (A) સંઘ યાદી (B) રાજ્ય યાદી (૬૬ વિષયો) (C) સંયુક્ત યાદી (D) કેન્દ્રીય યાદી
  ઉત્તર: (B) રાજ્ય યાદી (૬૬ વિષયો)
• (૪) શિક્ષણ, પર્યાવરણ, વન અને લગ્ન-છૂટાછેડા કઈ યાદીના વિષયો છે જેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય બંને કાયદો ઘડી શકે છે?
  (A) કેન્દ્ર યાદી (B) રાજ્ય યાદી (C) સંયુક્ત યાદી (Concurrent List - ૪૭ વિષયો) (D) પંચાયતી યાદી
  ઉત્તર: (C) સંયુક્ત યાદી (Concurrent List - ૪૭ વિષયો)
• (૫) કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે વિવાદ ન થાય તે માટે બંધારણની કઈ કલમો દ્વારા સત્તાનું સ્પષ્ટ વહેંચણી પત્રક કરાયું છે?
  (A) સંસદીય સત્તા પત્ર (B) યાદી પદ્ધતિ (ત્રણ સત્તા યાદીઓ) (C) રાજ્યપાલ આદેશ પત્ર (D) કોર્ટ આદેશ
  ઉત્તર: (B) યાદી પદ્ધતિ (ત્રણ સત્તા યાદીઓ)
• (૬) કેન્દ્ર યાદી (સંઘ યાદી) ના કુલ કેટલા મહત્વના વિષયો છે જેના પર માત્ર દેશની સંસદ કાયદો ઘડી શકે છે?
  (A) ૬૬ વિષયો (B) ૪૭ વિષયો (C) ૯૭ વિષયો (D) ૧૦૦ વિષયો
  ઉત્તર: (C) ૯૭ વિષયો
• (૭) રાજ્ય યાદીના કુલ કેટલા વહીવટી વિષયો છે જેના પર રાજ્યની વિધાનસભા કાયદો ઘડવાનો અબાધિત અધિકાર ધરાવે છે?
  (A) ૬૬ વિષયો (B) ૯૭ વિષયો (C) ૪૭ વિષયો (D) ૫૦ વિષયો
  ઉત્તર: (A) ૬૬ વિષયો
• (૮) પરદેશી રાષ્ટ્રો સાથે સંધિ કરવી, યુદ્ધ અને શાંતિ કઈ યાદીના પરમ વિષયો છે?
  (A) રાજ્ય યાદી (B) સંઘ (કેન્દ્ર) યાદી (C) સંયુક્ત યાદી (D) નગર યાદી
  ઉત્તર: (B) સંઘ (કેન્દ્ર) યાદી
• (૯) ગરીબી નાબૂદી, સામાજિક કલ્યાણ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ બાબતો કઈ યાદી હેઠળ છે જેમાં બંને સરકારો સાથે મળીને યોજનાઓ બનાવે છે?
  (A) સંઘ યાદી (B) રાજ્ય યાદી (C) સંયુક્ત યાદી (D) વિશેષ આદેશ યાદી
  ઉત્તર: (C) સંયુક્ત યાદી
• (૧૦) ભારતમાં પંચાયતી રાજ (સ્થાનિક સ્વરાજ્ય) ની કામગીરી અને દેખરેખ કઈ કક્ષાની સત્તા હેઠળ આવે છે?
  (A) કેન્દ્ર સરકાર (B) રાજ્ય સરકાર (C) સંયુક્ત સત્તા (D) સુપ્રીમ કોર્ટ
  ઉત્તર: (B) રાજ્ય સરકાર

• (૧) સંયુક્ત યાદીમાં કોઈપણ કાયદાકીય વિરોધ સમયે કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે વિવાદ થાય તો છેલ્લે કેન્દ્ર સરકાર નો કાયદો જ વધુ માન્ય અને સર્વોપરી ગણાય છે.
• (૨) રાજ્ય સરકારના કાયદાકીય ક્ષેત્રથી ઉપર રાષ્ટ્રીય કટોકટી અને સંરક્ષણ માટે સત્તા ધરાવતી સંસ્થાને સંઘ (કેન્દ્ર) સરકાર કહે છે.
• (૩) ભારતના બંધારણમાં દેશના વહીવટી સરળતા માટે સત્તાનું વિભાજન મુખ્ય ત્રણ (૩) યાદીઓમાં કરવામાં આવ્યું છે.
• (૪) બંધારણીય ન્યાયતંત્રમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે સત્તા વિભાજન અંગે જો કોઈ મોટો કાયદાકીય વિવાદ સર્જાય તો તેનો આખરી નિકાલ લાવવાની સત્તા દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) પાસે છે.
• (૫) બેંકિંગ, તાર-ટપાલ અને અણુશક્તિ સંપૂર્ણપણે સંઘ (કેન્દ્ર) ની સત્તા હેઠળ આવતા વિષયો છે.
• (૬) શિક્ષણ એ બંધારણની સંયુક્ત યાદીનો મહત્વનો વિષય છે.
• (૭) વીજળી અને વન્ય પ્રાણીઓના રક્ષણ માટે કાયદો બનાવવાની સત્તા કેન્દ્ર અને રાજ્ય બંને સરકારો ધરાવે છે.
• (૮) ભારતની લોકશાહી શાસનમાં વાસ્તવિક કારોબારીના વડા તરીકે વડાપ્રધાન કાર્યરત હોય છે જ્યારે બંધારણીય વડા રાષ્ટ્રપતિ છે.
• (૯) રાજ્યપાલની નિમણૂક દેશના સર્વોચ્ચ વડા રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પાંચ વર્ષ માટે કરવામાં આવે છે.
• (૧૦) તબીબી સેવાઓ અને સાર્વજનિક હોસ્પિટલોનું સંચાલન એ મુખ્યત્વે રાજ્ય સરકારની પ્રાથમિક ફરજ બને છે.

• (૧) ભારતની રાષ્ટ્રીય સંસદ (Parliament) ના નીચલા ગૃહને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે?
  (A) રાજ્યસભા (B) લોકસભા (C) વિધાનસભા (D) વિધાનપરિષદ
  ઉત્તર: (B) લોકસભા
• (૨) લોકસભાના સભ્યો દેશની પ્રજા દ્વારા કઈ મતદાન પ્રદ્ધતિથી સીધા જ ચૂંટવામાં આવે છે?
  (A) અપ્રત્યક્ષ મતદાન (B) ગુપ્ત અને પ્રત્યક્ષ સાર્વત્રિક મતદાન (C) મંત્રીઓની પસંદગીથી (D) ચિઠ્ઠી નાખીને
  ઉત્તર: (B) ગુપ્ત અને પ્રત્યક્ષ સાર્વત્રિક મતદાન
• (૩) આપણા દેશની લોકસભાના કુલ સભ્યોની સંખ્યા કેટલી છે અને તેમાં ગુજરાતને કેટલી બેઠકો ફાળવેલી છે?
  (A) ૨૫૦ બેઠકો - ૧૧ બેઠકો (B) ૫૪૫ બેઠકો - ૨૬ બેઠકો (C) ૧૮૨ બેઠકો - ૧૦ બેઠકો (D) ૫૦૦ બેઠકો - ૨૫ બેઠકો
  ઉત્તર: (B) ૫૪૫ બેઠકો - ૨૬ બેઠકો
• (૪) લોકસભાની બેઠકો કયા ભૌગોલિક માળખાના આધારે દરેક રાજ્યમાં વહેંચવામાં આવે છે?
  (A) રાજ્યના ક્ષેત્રફળ (કદ) ના આધારે (B) રાજ્યની વસ્તીના આધારે (C) સરકારી કરના આધારે (D) જંગલોના પ્રમાણ પર
  ઉત્તર: (B) રાજ્યની વસ્તીના આધારે
• (૫) સામાન્ય ખરડો સત્તાવાર 'કાયદો' બને તે પહેલાં સંસદના બંને ગૃહોમાં કેટલી ચર્ચા-વિચારણાના વાચન તબક્કામાંથી પસાર થાય છે?
  (A) એક વાચન (B) બે વાચન (C) ત્રણ વાચન (D) પાંચ વાચન
  ઉત્તર: (C) ત્રણ વાચન
• (૬) લોકસભા કયા ભવ્ય ઉપનામથી લોકશાહીમાં પ્રચલિત ગૃહ તરીકે કાર્યરત છે?
  (A) કાઉન્સિલ ઓફ સ્ટેટ્સ (B) હાઉસ ઓફ પીપલ્સ (C) સેનેટ (D) અસેમ્બલી
  ઉત્તર: (B) હાઉસ ઓફ પીપલ્સ
• (૭) રાજ્યસભાના સભાપતિ (ચેરમેન) તરીકે હોદ્દાની રૂએ કયા સર્વોચ્ચ સંવૈધાનિક વડા વગર ચૂંટણીએ કાર્ય સંભાળે છે?
  (A) વડાપ્રધાન (B) ઉપરાષ્ટ્રપતિ (C) રાષ્ટ્રપતિ (D) લોકસભા સ્પીકર
  ઉત્તર: (B) ઉપરાષ્ટ્રપતિ
• (૮) રાજ્યસભામાં કુલ ૨૫૦ સભ્યોમાંથી રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સાહિત્ય, કલા અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રના કેટલા પ્રજ્ઞાવાન સભ્યોની સીધી નિમણૂક થાય છે?
  (A) ૧૦ સભ્યો (B) ૧૨ સભ્યો (C) ૨૦ સભ્યો (D) ૧૫ સભ્યો
  ઉત્તર: (B) ૧૨ સભ્યો
• (૯) સંસદનું કયું ગૃહ કાયમી ગૃહ છે જેનું ક્યારેય સંપૂર્ણ વિસર્જન થતું નથી અને દર ૨ વર્ષે ૧/૩ સભ્યો નિવૃત્ત થાય છે?
  (A) લોકસભા (B) રાજ્યસભા (C) વિધાનસભા (D) પંચાયત સભા
  ઉત્તર: (B) રાજ્યસભા
• (૧૦) ખરડો કાયદો બને તે પહેલાં સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા પાસ થયા બાદ કોની આખરી સહી માટે મોકલવો ફરજિયાત છે?
  (A) ઉપરાષ્ટ્રપતિ (B) રાષ્ટ્રપતિ (C) વડાપ્રધાન (D) મુખ્ય ન્યાયાધીશ
  ઉત્તર: (B) રાષ્ટ્રપતિ

• (૧) સંસદના ઉપલા ગૃહને રાજ્યસભા કહે છે જેમાં કુલ ૨૫૦ બેઠકો છે અને ૧૨ સભ્યો રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સીધા નામાંકિત થાય છે.
• (૨) લોકસભાના સભ્યોની સામાન્ય મુદત ૫ વર્ષ ની હોય છે, જોકે બહુમતી ગુમાવતા તે વહેલી વિખેરી શકાય છે.
• (૩) સંસદમાં કોઈપણ નવો સરકારી દરખાસ્ત કે સુધારો રજૂ થાય તો તેને કાયદો બનતા પહેલાં ખરડો (Bill) કહેવામાં આવે છે.
• (૪) નાણાકીય ખરડો રજૂ કરવા માટે સંસદના કયા ગૃહની મંજૂરી મેળવવી અનિવાર્ય છે? લોકસભા ની મંજૂરી જરૂરી છે.
• (૫) રાજ્યસભામાં ગુજરાત રાજ્યને કુલ ૧૧ બેઠકો ફાળવવામાં આવી છે.
• (૬) કાયદો ઘડવામાં અને વહીવટી પ્રશ્નોત્તરી માટે રોજ સવારે યોજાતી ૧૧ વાગ્યાની પ્રથમ સભાને પ્રશ્નોત્તરી કાળ (Question Hour) કહે છે.
• (૭) લોકસભાના સભ્યોની ચૂંટણીમાં પ્રત્યેક નાગરિક માટે સાર્વત્રિક પુખ્તવય મતાધિકાર પદ્ધતિ સ્વીકારવામાં આવેલી છે.
• (૮) ભારત દેશનું સંસદ ભવન રાષ્ટ્રીય પાટનગર નવી દિલ્હી ખાતે આવેલું છે.
• (૯) લોકસભાનું સંચાલન અને શિસ્ત જાળવવાનું કાર્ય કરનાર વડાને અધ્યક્ષ (સ્પીકર) કહે છે.
• (૧૦) ખરડાના ત્રીજા વાચન પછી સભ્યો દ્વારા તેના પર મતદાન કરી ખરડાના ભાગ્યનો આખરી નિર્ણય થાય છે.

કોષ્ટક ૧: મધ્યયુગીન યુરોપિયન કંપનીઓ અને આગમન વર્ષ (પ્રકરણ ૧)

કોષ્ટક ૨: બ્રિટિશ શોષણયુક્ત મહેસૂલી પ્રથાઓ અને તેના પ્રણેતાઓ (પ્રકરણ ૨)

કોષ્ટક ૩: ૧૮૫૭ ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના અગ્રણી ક્રાંતિ સ્થાનો અને નેતાઓ (પ્રકરણ ૩)

કોષ્ટક ૪: બ્રિટિશકાળના નવા શહેરો, ઉદ્યોગો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પ્રકરણ ૪)

કોષ્ટક ૫: કુદરતી સંસાધનો અને તેનું વર્ગીકરણ (પ્રકરણ ૯)

કોષ્ટક ૬: વૈકલ્પિક/બિનપરંપરાગત ઊર્જાના કેન્દ્રો અને સ્થળો (પ્રકરણ ૧૦)

કોષ્ટક ૭: બંધારણીય જોગવાઈઓ, અધિકારો અને શાસન વ્યવસ્થા (પ્રકરણ ૧૫ અને ૧૬)

કોષ્ટક ૮: ગુજરાત અને ભારતના કૃષિ પાક અને જાણીતા ક્ષેત્રો (પ્રકરણ ૧૧)

કોષ્ટક ૯: ભારતના મહાન ક્રાંતિ સેનાનીઓ અને તેમની અંતિમ પરિસ્થિતિ (પ્રકરણ ૩)

કોષ્ટક ૧૦: સંસદના બંને ગૃહો અને સત્તાનું વિભાજન (પ્રકરણ ૧૬)

1. ૧૮૫૭ ના બળવાનું પ્રથમ કેન્દ્ર અને બેરકપુર છાવણી જ્યાં મંગલ પાંડેએ બળવો કર્યો હતો: પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્યમાં કલકત્તાની બિલકુલ ઉત્તરે બેરકપુર બિંદુ દર્શાવી ગોળાકાર સંજ્ઞા (●) કરવી.
2. ઝાલાવાડ, ઝાંસી નગર જ્યાં રાણી લક્ષ્મીબાઈએ યુદ્ધ કર્યું હતું: ઉત્તરપ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશની સીમા નજીક મધ્ય ભારતમાં ઝાંસી બિંદુ દર્શાવી ત્રિકોણ (▲) ની સંજ્ઞા કરવી.
3. ખનીજ કોલસો (લિગ્નાઇટ) મેળવવાનું ગુજરાતનું અગ્રણી ક્ષેત્ર પાનધ્રો: ગુજરાતના કચ્છના પશ્ચિમ છેડે પાનધ્રો ખાતે ચોરસ (■) ની સંજ્ઞા કરી નામ નિર્દેશ કરવો.
4. કપાસના ઉત્પાદન માટે આખા દેશમાં પ્રખ્યાત ગુજરાતનો ભરૂચ પાસે આવેલો કાનમ પ્રદેશ: ગુજરાતના નર્મદા અને ઢાઢર નદી વચ્ચેના ભરૂચ વિસ્તારમાં કપાસના પ્રતીક તરીકે ફુલવાળી સંજ્ઞા (✿) કરી 'કાનમ' લખવું.
5. નવી દિલ્હીનું ભૌગોલિક સ્થાન: ભારતના નકશામાં ઉત્તર ભાગમાં હરિયાણા અને યુપીની સરહદે રાષ્ટ્રીય પાટનગરની સંજ્ઞા તરીકે સ્ટાર (★) કરવો.
6. બિહારના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનું કેન્દ્ર 'જગદીશપુર': પટના (બિહાર) નજીક લાલ ટપકું દર્શાવી 'જગદીશપુર' (બાબુ કુંવરસિંહનું કેન્દ્ર) દર્શાવવું.
7. ગુજરાતમાં પ્રથમ તેલકૂવો જ્યાંથી ઈ.સ. ૧૯૫૮માં તેલ મળ્યું તે લુણેજ: ખંભાતના અખાતના કિનારે આણંદ જિલ્લામાં ટપકું કરી 'લુણેજ પ્રથમ ખનીજતેલ કેન્દ્ર' દર્શાવવું.
8. બાયોગેસ ઉત્પાદન કરતો બનાસકાંઠાનો 'દાંતીવાડા પ્લાન્ટ': ઉત્તર ગુજરાતમાં બનાસકાંઠા નદી કિનારે 'દાંતીવાડા બાયોગેસ પ્લાન્ટ' તરીકે દર્શાવવો.

1. વિશ્વનું સૌથી મોટું એકલ (દુર્લભ) સંસાધન ક્રાયોલાઇટ પ્રાપ્ત કરવાનું સ્થળ ગ્રીનલેન્ડ: દુનિયાના નકશાના ઉત્તર એટલાન્ટિકમાં આવેલા બરફાચ્છાદિત ટાપુ ગ્રીનલેન્ડ પર યોગ્ય રંગ પૂરી 'ક્રાયોલાઇટ પ્રાપ્ત કરતું એકમાત્ર સ્થળ' દર્શાવવો.
2. દુનિયાના નકશામાં મહત્વની પૃથ્વીની ભૌગોલિક સીમાઓ દર્શાવો:
   • વિષુવવૃત્ત (Equator): પૃથ્વીની બરોબર વચ્ચેથી પસાર થતી ૦ ડિગ્રી અક્ષાંશની રેખાને તૂટક લાઈન (----) વડે દર્શાવવી.
   • કર્કવૃત્ત (Tropic of Cancer): ભારતની મધ્યમાંથી પસાર થતી ૨૩.૫ ડિગ્રી ઉત્તર અક્ષાંશ રેખા દર્શાવવી.
   • મકરવૃત્ત (Tropic of Capricorn): ૨૩.૫ ડિગ્રી દક્ષિણ અક્ષાંશ રેખા દર્શાવવી.
3. દુનિયામાં ઘઉંના પાક માટે પ્રખ્યાત સૌથી અગ્રણી રાષ્ટ્ર યુ.એસ.એ. (USA): ઉત્તર અમેરિકા ખંડના મધ્ય ભાગમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા પર પીળો રંગ પૂરી 'ઘઉંનો અગ્રણી ઉત્પાદક પ્રદેશ' દર્શાવવો.
4. દુનિયામાં ચા (Tea) ના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાને આવતું એશિયાનું અગ્રણી રાષ્ટ્ર ચીન (China): એશિયા ખંડમાં ભારતના ઉત્તર ભાગમાં ચીન દેશની સીમાઓ પર ગ્રીન રંગ પૂરી 'ચાનો વૈશ્વિક મોટો ઉત્પાદક' દર્શાવવું.