પાઠ ૫: ખોટો જવાબ
સ્વાધ્યાય અને પ્રશ્નોત્તરી
ધોરણ 8 ગુજરાતી
૧. વાતચીત.
(૧) તમે પરીક્ષા પહેલાં કેવી કેવી તૈયારી કરો છો?
જવાબ: હું પરીક્ષા પહેલાં વાંચન માટે સમયપત્રક (ટાઈમટેબલ) બનાવું છું. બધા વિષયોનું નિયમિત પુનરાવર્તન કરું છું. જે વિષય અઘરા લાગતા હોય તેના પર વિશેષ ધ્યાન આપું છું અને મગજ શાંત રહે તે માટે પૂરતી ઊંઘ તથા સાદો ખોરાક લઉં છું.
(૨) પરીક્ષાખંડમાં પ્રશ્નપત્ર મળે ત્યારે તમને ગભરામણ થાય છે કે ઉત્સુકતા? કેમ?
જવાબ: પરીક્ષાખંડમાં પ્રશ્નપત્ર મળે ત્યારે મને ઉત્સુકતા થાય છે. કારણ કે મેં પરીક્ષાની ખૂબ સારી તૈયારી કરી હોય છે અને મને જાણવાની તાલાવેલી હોય છે કે કેવા પ્રશ્નો પૂછાયા છે.
(૩) કોઈ પ્રશ્નનો જવાબ તમને ન આવડે તો તમે શું કરો છો?
જવાબ: કોઈ પ્રશ્નનો જવાબ ન આવડે તો હું ગભરાયા વિના તેને અત્યારે છોડી દઉં છું અને જે પ્રશ્નો આવડતા હોય તેના જવાબ પહેલા લખી લઉં છું. ત્યારબાદ અંતે શાંતિથી વિચારીને ન આવડતા પ્રશ્નનો ઉત્તર લખવાનો પ્રયત્ન કરું છું.
(૪) પાઠ્યપુસ્તક સાથે રાખીને પરીક્ષા આપવાની હોય તો તમને ગમે? કેમ?
જવાબ: ના, મને પાઠ્યપુસ્તક સાથે રાખીને પરીક્ષા આપવી ન ગમે. કારણ કે તેનાથી આપણી સ્મરણશક્તિ, સમજણશક્તિ અને આત્મવિશ્વાસની સાચી કસોટી થતી નથી. પુસ્તકમાંથી જોઈને લખવામાં કોઈ મૌલિકતા રહેતી નથી.
(૫) પરીક્ષામાં પુછાયેલ પ્રશ્નોના જવાબ સાચો છે કે ખોટો એ કેવી રીતે નક્કી કરશો?
જવાબ: પરીક્ષા પૂરી થયા પછી હું મારા પાઠ્યપુસ્તક કે નોટબુકમાં જોઈને અથવા તો મારા શિક્ષકશ્રી અને હોશિયાર મિત્રો સાથે ચર્ચા કરીને નક્કી કરીશ કે મારો જવાબ સાચો છે કે ખોટો.
(૬) તમે કોઈપણ બાબત માટે નિર્ણય લેતાં પહેલાં કોઈનો અભિપ્રાય લો છો ? શા માટે?
જવાબ: હા, હું કોઈ અગત્યનો નિર્ણય લેતાં પહેલાં મારાં માતાપિતા, વડીલો કે શિક્ષકોનો અભિપ્રાય ચોક્કસ લઉં છું. કારણ કે તેમની પાસે જીવનનો બહોળો અનુભવ હોય છે અને તેઓ મને સાચું માર્ગદર્શન આપી શકે છે.
(૭) તમારા લીધેલા નિર્ણય માટે તમને બીજાનું સમર્થન મળે તો જ તમે નિર્ણયને યોગ્ય માનો છો? કેમ?
જવાબ: ના, એવું નથી. મેં ખૂબ વિચારીને અને પૂરા આત્મવિશ્વાસથી કોઈ યોગ્ય નિર્ણય લીધો હોય, તો બીજાનું સમર્થન ન મળે તો પણ હું મારા નિર્ણય પર મક્કમ રહું છું, કારણ કે મને મારી ગણતરી અને મારી જાત પર પૂરો વિશ્વાસ હોય છે.
૨. ઉદાહરણ મુજબના “આત્મ” શબ્દથી વધુ શબ્દો શોધી તેનો અર્થ જણાવો.
ઉદાહરણ: આત્મનિર્ભર = સ્વાવલંબી
- (૧) વિશ્વાસ : આત્મવિશ્વાસ = પોતાની જાત પરનો વિશ્વાસ (આત્મશ્રદ્ધા)
- (૨) બળ : આત્મબળ = પોતાનું મનોબળ (આંતરિક શક્તિ)
- (૩) કથા : આત્મકથા = પોતાના જીવનની કથા (જીવનચરિત્ર)
- (૪) સન્માન : આત્મસન્માન = પોતાનું ગૌરવ (સ્વમાન)
- (૫) રક્ષણ : આત્મરક્ષણ = પોતાનું રક્ષણ કરવું તે
૩. કૌંસમાં આપેલા શબ્દોનો ઉપયોગ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો.
(આત્મવિશ્વાસ, આત્મનિર્ભર, આત્મઓળખ, આત્મકલ્યાણ, આત્મરક્ષણ, આત્મનિર્ભરતા)
- (૧) દરેક વિદ્યાર્થીમાં પરીક્ષામાં પાસ થવા વિશે આત્મવિશ્વાસ હોવો જોઈએ.
- (૨) તપસ્વીઓ પોતાના આત્મકલ્યાણ માટે યજ્ઞ કરતા હતા.
- (૩) કન્યા શાળાના મેદાનમાં આત્મરક્ષણ માટેની તાલીમ ચાલતી હતી.
- (૪) પોતાનો પુત્ર પોતાની આત્મઓળખ ઊભી કરે એ કયા પિતાને ન ગમે?
- (૫) દેશની પ્રગતિનો આધાર નાગરિકોની અને દેશની આત્મનિર્ભરતા પર છે.
૪. આપેલા શબ્દોનો પ્રયોગ કરી નમૂના મુજબનાં વાક્યો બનાવો.
ઉદાહરણ: કાચું - પાકું → ગણિત કાચું હતું પણ વ્યક્તિત્વ પાકું હતું.
- (૧) ઊલટું - સીધું : ભાઈબંધનો જવાબ ભલે સીધો લાગતો હોય, પણ ખરી વાત સાવ ઊલટી છે.
- (૨) મુખ્ય - ગૌણ : પરીક્ષામાં ચોરી કરવી એ ગૌણ બાબત છે, પણ આત્મવિશ્વાસ ગુમાવવો એ મુખ્ય પ્રશ્ન છે.
- (૩) સાચું - ખોટું : છોકરાએ પોતાની જાતે ગણેલો જવાબ સાચો હતો, પણ બીજાનું માનીને લખેલો જવાબ ખોટો હતો.
- (૪) સવાલ - જવાબ : પરીક્ષામાં સવાલ બરાબર આવડતો હતો, છતાં વિશ્વાસ ન હોવાથી તેણે પૂછીને જવાબ લખ્યો.
- (૫) ઉપર - નીચે : પુસ્તક ટેબલની ઉપર પડ્યું છે અને દફતર ટેબલની નીચે છે.
- (૬) આગળ - પાછળ : પરીક્ષાખંડમાં મારી આગળ અને પાછળ બેઠેલા વિદ્યાર્થીઓ શાંતિથી લખી રહ્યા હતા.
- (૭) વધુ - ઓછું : ગણિતમાં મહેનત વધુ કરવાની હોય છે, ત્યારે જ ભૂલોનું પ્રમાણ ઓછું થાય છે.
- (૮) લાભ - ગેરલાભ : આત્મવિશ્વાસ હોવાથી ઘણો લાભ થાય છે, જ્યારે પારકા પર આધાર રાખવાથી ગેરલાભ થાય છે.
૫. યોગ્ય જોડકાં જોડો.
- (૧) પોતાના વિશેનું પ્રશંસાપૂર્ણ આશ્ચર્ય → આત્મકૌતુક
- (૨) આત્માનો આદેશ → આત્માદેશ
- (૩) પોતાની જીવનકથા → આત્મકથા
- (૪) પોતાની જાતને કેન્દ્રમાં રાખનારું → આત્મકેન્દ્રી
- (૫) પોતે કેન્દ્રમાં હોય તેવું → આત્મકેન્દ્રિત
૬. “ખરી વાત તો સાવ ઊલટી છે...હું પોતે હાથમાં લઈને પૂરું અને આખું જીવીશ.” ત્યાં સુધી વાંચો અને આપેલી વિગતો ખોટી હોય તો “ખોટી વાત” અને સાચી હોય તો “સાચી વાત” લખો.
- (૧) ભલે જવાબ ખોટો હોય પણ હું મારો જવાબ જ રજૂ કરીશ. → સાચી વાત
- (૨) હું બાજુવાળાને પૂછી પૂછીને જ લખીશ. → ખોટી વાત
- (૩) મારા ગણેલા દાખલાનો જવાબ બીજાએ કહ્યો એ લખીશ. → ખોટી વાત
- (૪) “લખાણ મારું અને સહી બીજાની”. એ રીતે જીવન ચાલે ? → સાચી વાત
- (૫) મારો દાખલો શરૂ હું કરીશ પણ પૂરો બીજા પાસે કરાવીશ. → ખોટી વાત
૭. આપેલા વાક્યના અર્થ માટે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
- (૧) દાખલાનો જવાબ જોઈ વિદ્યાર્થીને વિસ્મય થયું.
જવાબ: દાખલાનો જવાબ જોઈ વિદ્યાર્થીને આશ્ચર્ય થયું. - (૨) હોશિયાર વિદ્યાર્થીનો દાખલો જોઈ તેણે જવાબની ખાતરી કરી.
જવાબ: દાખલાનો જવાબ સાચો છે કે ખોટો તેની ચકાસણી કરી. - (૩) મારા દાખલાને માટે ઊછીનો જવાબ ન જોઈએ.
જવાબ: મારા દાખલાના જવાબ માટે હું બીજામાંથી નક્કી નહીં કરું.
૮. આપેલી વિગતને આધારે પ્રશ્નોની રચના કરો.
(લાહોરના એક વિદ્યાર્થીની વાર્તા પરથી પ્રશ્નો)
- ઈ.સ. ૧૮૯૩માં કૉલેજની વાર્ષિક પરીક્ષામાં કોણ બેઠું હતું?
- કૉલેજની વાર્ષિક પરીક્ષા કયા વિષયની હતી?
- ગણિતના પ્રશ્નપત્ર ઉપર કઈ સૂચના લખેલી હતી?
- વિદ્યાર્થીએ પોતાના ઉત્તરપત્ર ઉપર શી નોંધ લખી દીધી?
- પરિણામ આવ્યું ત્યારે એ વિદ્યાર્થીને પરીક્ષામાં કેટલા ગુણ મળ્યા હતા?
- આ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી મોટો થઈને કયા નામે દેશભરમાં વિખ્યાત થયો?
૯. તમે આપેલી વિવિધ પરીક્ષાઓ વિશેના તમારા અનુભવો લખો અને વર્ગ સમક્ષ રજૂ કરો.
જવાબ (નમૂનારૂપ અનુભવ): જ્યારે હું પ્રાથમિક શાળામાં ભણતો હતો ત્યારે મેં 'જવાહર નવોદય વિદ્યાલય' ની પ્રવેશ પરીક્ષા આપી હતી. આ પરીક્ષા માટે મેં શાળાના પુસ્તકો ઉપરાંત તાર્કિક કસોટી અને ગણિતની વિશેષ તૈયારી કરી હતી. પરીક્ષાખંડમાં જ્યારે મને પ્રશ્નપત્ર મળ્યું ત્યારે શરૂઆતમાં મને થોડી ગભરામણ થઈ હતી, પરંતુ મેં ધીરજ રાખીને પ્રશ્નો વાંચ્યા તો મને મોટાભાગના પ્રશ્નો આવડતા હતા. મેં આત્મવિશ્વાસથી તમામ પ્રશ્નોના ઉત્તરો OMR (ઓ.એમ.આર.) શીટમાં પૂર્યા. આ પરીક્ષાના અનુભવથી મારો આત્મવિશ્વાસ ખૂબ જ વધ્યો અને મને સમયનું આયોજન કરતાં શીખવા મળ્યું. આ અનુભવ મને ભવિષ્યની પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી નીવડ્યો છે.
૧૦. પ્રશ્નોના જવાબ લખો.
(૧) પોતાનો જવાબ સાચો છે કે ખોટો એ જાણવા માટે છોકરાએ શું કર્યું ?
જવાબ: પોતાનો જવાબ સાચો છે કે ખોટો એ જાણવા માટે છોકરાએ દાખલો ફરીથી ગણી જોયો, છતાં ખાતરી કરવા તેણે ધીરેથી બાજુમાં બેઠેલા છોકરાને પૂછ્યું. ત્યારબાદ પરીક્ષા પૂરી થયા પછી બહાર આવીને વર્ગના હોશિયાર વિદ્યાર્થીને પણ પૂછ્યું.
(૨) છોકરાના મનમાં ખોટા જવાબ વિશે શી ગડમથલ ચાલતી હતી?
જવાબ: છોકરાના મનમાં એવી ગડમથલ ચાલતી હતી કે તેણે પોતે ગણીને પ્રથમ જે જવાબ લખ્યો હતો તે સાચો હતો, પરંતુ બાજુવાળા ભાઈબંધના કહેવાથી પાછળથી છેકીને લખેલો જવાબ ખોટો હતો. પોતાની વાત કરતાં બીજાની વાત સાચી માની લીધી એ બાબત તેને અંદરથી સતાવતી હતી.
(૩) છોકરાને કઈ બાબતનો પસ્તાવો છે? શા માટે?
જવાબ: છોકરાને ખોટો જવાબ લખ્યાનો પસ્તાવો છે, પરંતુ વિશેષ તો પોતે સાચો જવાબ મેળવ્યો હોવા છતાં, માત્ર મનની નબળાઈથી અને ભાઈબંધના કહેવાથી ખોટો જવાબ લખી નાખ્યો એનો મોટો પસ્તાવો છે. કારણ કે આમાં તેની પોતાની બુદ્ધિનું અપમાન અને તેના વ્યક્તિત્વનો દ્રોહ રહેલો હતો.
(૪) છોકરામાં આત્મવિશ્વાસનો અભાવ હતો, એવું શા ઉપરથી કહી શકાય?
જવાબ: છોકરાએ ગણિતનો દાખલો બરાબર ગણ્યો હતો, તેનો જવાબ 20 આવતો હતો અને તેણે ફરીથી ગણીને ખાતરી પણ કરી લીધી હતી. છતાંય બાજુમાં બેઠેલો છોકરો અમસ્તું 25 કહે છે એટલે તરત જ તે પોતાનો સાચો જવાબ છેકીને બીજું લખી નાખે છે. આ બાબત સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે તેને પોતાની ગણતરી પર વિશ્વાસ ન હતો, એટલે કે છોકરામાં આત્મવિશ્વાસનો અભાવ હતો.
(૫) “ગણિત પાકું હતું પણ વ્યક્તિત્વ કાચું હતું” – એકમને આધારે આ વિધાન સમજાવો.
જવાબ: છોકરાએ પોતાની જાતે ગણતરી કરીને દાખલાનો સાચો જવાબ 20 મેળવ્યો હતો, જે સાબિત કરે છે કે તેનું ગણિત પાકું હતું. પરંતુ તેને પોતાની ગણતરી કરતાં બીજાના જવાબ પર વધુ ભરોસો હતો અને પોતાની જાત પર વિશ્વાસ નહોતો એટલે તેણે બીજાને પૂછી લીધું. ટેકો શોધવાની આ વૃત્તિ અને મનની નબળાઈ દર્શાવે છે કે તેનું વ્યક્તિત્વ કાચું હતું, જે ગણિતની ભૂલ કરતાં વધારે ગંભીર દોષ હતો.
(૬) લેખક પોતાના જીવન માટે કઈ કઈ બાબતો પાકી કરવા વિશે નિર્ધાર કરે છે?
જવાબ: લેખક પોતાના જીવન માટે નિર્ધાર કરે છે કે માત્ર ગણિત જ નહીં, પરંતુ દિલમાં રહેલી મનની નબળાઈ દૂર કરીને સ્વતંત્રતા, મૌલિકતા, મક્કમતા અને વિશેષ તો પોતાનો 'આત્મવિશ્વાસ' પાકો કરવો પડશે.