પાઠ ૨: સાઈકલ-સવારીની ખાટીમીઠી

• ઉદાહરણ : લગોલગ – છેક પાસે, અડીને
• (૧) મનોમન – મનમાં ને મનમાં
• (૨) તસતસ – તસતસે એમ, તંગ
• (૩) ભારોભાર – પૂરેપૂરું, સરખે ભાગે (કે અત્યંત વધારે)
• (૪) બારોબાર – વગર પૂછ્યે કે કહ્યે કરવું, પરબારું
• (૫) અડોઅડ – બિલકુલ અડીને

• (૧) રમરમાટી – ખૂબ ઝડપી (✓)
• (૨) હામ – હિંમત (✓)
• (૩) ધફ્ફો – માટીનો ઢગલો (✓) (પાઠમાં 'ધૂળના ધફ્ફા' નો ઉલ્લેખ છે)
• (૪) ભીંત (ટેક્સ્ટમાં 'લેંત' લખેલ છે) – દીવાલ (✓)
• (૫) પંસર (પંક્ચર) – ટાયર-ટ્યૂબમાં કાણું પડવું (✓)
• (૬) તગારું – છાબડા ઘાટનું લોઢાનું એક પાત્ર (✓)

ઉદાહરણ: વાંકું પડવું : માઠું લાગવું, વાંધો પડવો.
પાઠનું વાક્ય : એટલે ચલાવતી વખતે વાતવાતમાં એને વાંકુ પડે.
તમારું વાક્ય : રક્ષા એવી રિસાળ કે નાની નાની વાતમાં એને વાંકુ પડે.

• (૧) દગો દેવો
  અર્થ: વિશ્વાસઘાત કરવો, છળકપટ કરવું.
  પાઠનું વાક્ય: સાઈકલ ક્યારેક દગો દઈ દે.
  તમારું વાક્ય: મુશ્કેલીના સમયે ખરાબ મિત્રો હંમેશાં દગો દે છે.


• (૨) ફિલ્મ ઉતારવી (કે ભૂમિશયન કરાવવું)
  અર્થ: ફજેતી થવી.
  પાઠનું વાક્ય: કોઈ ન જુએ તેવી ખળાવાડમાં કે એવી બીજી જગ્યાએ બન્યું હોત તો વાંધો નહોતો, પણ ચોરે બેઠેલા ફિલમ ઉતારે તે કાઠું લાગતું.
  તમારું વાક્ય: રસ્તા વચ્ચે સાઈકલ પરથી પડી જતાં લોકોએ મારી ફિલમ ઉતારી.


• (૩) બાપડું થઈ જવું
  અર્થ: ગરીબડું કે રાંક થઈ જવું.
  પાઠનું વાક્ય: દુશ્મન ક્યાં બેઠો હોય એની ખબર ન પડે ને સાઈકલ બાપડી થઈ જાય.
  તમારું વાક્ય: સાહેબે ચોરી પકડી પાડી ત્યારે ચોર સાવ બાપડો થઈ ગયો.


• (૪) વટ પાડવો
  અર્થ: રોફ જમાવવો.
  પાઠનું વાક્ય: વટ પાડવાની ખ્વાહિશ હોય, પણ વટ ધૂળમાં પડી જાય.
  તમારું વાક્ય: નવી મોટરકાર લઈને મોહનભાઈ ગામમાં વટ પાડવા નીકળ્યા.


• (૫) ભરી પીવું
  અર્થ: ન ગાંઠવું, ન ગણવું.
  પાઠનું વાક્ય: એવા જોખમને ભરી પીવાની બેસનારની તૈયારી હોય.
  તમારું વાક્ય: હિંમતવાન માણસો પહાડ ચઢવાનાં જોખમને પણ ભરી પીવે છે.

• (૧) સાઈકલનું એકાદ અંગ તો ઘવાયેલું હોય, એટલે...
  જવાબ: સાઈકલનો એકાદ સ્પેરપાર્ટ બગડેલો હોય. (✓)


• (૨) સાઈકલ ક્યારેક દગો દઈ દે કે ભૂમિશયન પણ કરાવી દે, એટલે...
  જવાબ: સાઈકલ ક્યારેક છેતરીને નીચે પણ પછાડે. (✓)


• (૩) આખરે સાઈકલ પર પાછું આરોહણ થાય અને વરઘોડો આગળ ચાલે, એટલે...
  જવાબ: છેવટે સાઈકલ ઉપર સવાર થઈ અમે સૌ આગળ વધીએ. (✓)


• (૪) સાઈકલ ચલાવવી એ આજે નગણ્ય ઘટના લાગે, એટલે...
  જવાબ: સાઇકલ ચલાવવી એ આજે મામૂલી ઘટના છે. (✓)


• (૫) સાઈકલની આડોડાઈ પણ જેવી તેવી નહીં, એટલે...
  જવાબ: સાઈકલ હઠપૂર્વક આડા રસ્તે ચાલે છે. (✓)

એક જૂની સાઈકલની આત્મકથા

મારો જન્મ શહેરની એક મોટી સાઈકલ ફેક્ટરીમાં થયો હતો. ત્યાં મારાં વિવિધ અંગોને જોડીને મને એક સુંદર અને આકર્ષક રંગની સાઈકલનું રૂપ આપવામાં આવ્યું. ત્યારપછી મને વેચાણ માટે બજારની એક મોટી દુકાનમાં લાવવામાં આવી. દુકાનમાં હું ખૂબ જ સુંદર દેખાતી હતી. થોડા દિવસો પછી એક પિતા તેમના બાળકના જન્મદિવસની ભેટ આપવા માટે મને ખરીદી ગયા. જ્યારે બાળકે મને જોઈ, ત્યારે તેની ખુશીનો કોઈ પાર નહોતો. બાળકની એ ખુશી જોઈને હું પણ ખૂબ રોમાંચિત થઈ.

શરૂઆતમાં બાળકે મને ખૂબ સાચવી અને હું તેને શાળાએ જવા, મિત્રો સાથે રમવા જવા વગેરે અનેક કામોમાં મદદરૂપ થવા લાગી. પરંતુ જેમ જેમ સમય વીતતો ગયો, તેમ તેમ હું મોટા અને તોફાની બાળકોના હાથમાં સપડાઈ ગઈ. તેઓ મને ખૂબ ખરાબ અને કાચા રસ્તાઓ પર ચલાવતા. ઘણીવાર મને રસ્તામાં પછાડી દેતા, જેના કારણે મને ખૂબ તોડફોડ અને નુકસાન વેઠવું પડ્યું. ખરાબ રસ્તા પર ચાલવાથી મારાં ટાયર ઘસાઈ ગયાં અને ચેઈન બગડી ગઈ. મને વારંવાર રિપેરિંગ માટે લઈ જવામાં આવતી, પરંતુ મારું રૂપ હવે સાવ બગડી ગયું હતું. છેવટે, હું સાવ જૂની અને ખખડધજ થઈ ગઈ એટલે તેમણે મને ભંગારમાં વેચી દીધી. આજે હું આ ભંગારવાડામાં પડી-પડી મારા એ રૂડા દિવસોને યાદ કરું છું, જ્યારે હું બાળકની માનીતી હતી.

સ્લો સાઈકલ સ્પર્ધાની તૈયારી અને નિયમો

તૈયારીઓ:

1. શાળાના મેદાનમાં સ્પર્ધા માટે એક યોગ્ય, સપાટ અને સીધો ટ્રેક (રસ્તો) તૈયાર કરીશું અને તેના પર ચૂનાથી લાઈન દોરીશું.
2. સ્પર્ધામાં ભાગ લેવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓનાં નામ નોંધીશું.
3. સમય નોંધવા માટે શિક્ષકોને નિર્ણાયક (જજ) તરીકે આમંત્રિત કરીશું અને તેમની પાસે સ્ટોપવૉચની વ્યવસ્થા કરીશું.
4. વિજેતાઓને આપવા માટે પ્રમાણપત્ર અથવા ઈનામની વ્યવસ્થા કરીશું.

નિયમોની યાદી:

1. સ્પર્ધકે ટ્રેકની નક્કી કરેલી સીધી લાઈનની અંદર જ સાઈકલ ચલાવવાની રહેશે. લાઈનની બહાર જનાર આઉટ ગણાશે.
2. સાઈકલ ચલાવતી વખતે સ્પર્ધકનો પગ જમીન પર બિલકુલ અડવો જોઈએ નહીં. પગ જમીન પર અડે તો સ્પર્ધક તરત આઉટ ગણાશે.
3. સાઈકલ સાવ ઊભી રાખી શકાશે નહીં તેમજ સાઈકલ પાછળની તરફ ચલાવી શકાશે નહીં; તે સતત આગળની ગતિમાં હોવી જરૂરી છે.
4. જે વિદ્યાર્થી સૌથી વધુ સમય લઈને (એટલે કે સૌથી ધીમે) નિર્ધારિત અંતર પૂરું કરશે તેને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવશે.

અહેવાલ: રોમાંચક સ્લો સાઈકલ સ્પર્ધા

તારીખ: ૨૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬
સ્થળ: સરસ્વતી વિદ્યાલયનું મેદાન

અમારી શાળામાં તાજેતરમાં શારીરિક શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા એક અનોખી "સ્લો સાઈકલ સ્પર્ધા" નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. સામાન્ય રીતે રેસમાં ઝડપથી દોડીને પ્રથમ આવવાનું હોય છે, પરંતુ ઈન્ટરનેટ પરથી પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર સ્લો સાઈકલ સ્પર્ધામાં ઉદ્દેશ્ય સાઈકલને સૌથી ધીમી ગતિએ ચલાવવાનો હોય છે. આ સ્પર્ધામાં ખેલાડીની ધીરજ, શારીરિક સંતુલન (બેલેન્સ) અને સાઈકલ પરનું નિયંત્રણ ચકાસવામાં આવે છે.

સ્પર્ધાની શરૂઆત આચાર્યશ્રીના હસ્તે લીલી ઝંડી બતાવીને કરવામાં આવી. ૫૦ મીટરના ટ્રેક પર સ્પર્ધકોએ પગ જમીન પર અડાડ્યા વિના અત્યંત ધીમી ગતિએ સાઈકલ ચલાવવાની હતી. વિદ્યાર્થીઓએ ભારે એકાગ્રતા અને સંતુલન દર્શાવ્યું હતું. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ બેલેન્સ ગુમાવીને અથવા પગ જમીન પર અડી જવાથી આઉટ થઈ ગયા હતા. અંતે, ધોરણ ૮ ના વિદ્યાર્થી મિતેશે સૌથી વધુ સમય લઈને ટ્રેક પૂરો કર્યો અને તેને વિજેતા જાહેર કરવામાં આવ્યો. આ સ્પર્ધા જોવાની સૌને ખૂબ મજા આવી અને ધીરજ તથા સંતુલનનું મહત્ત્વ સમજાયું.

• (૧) તમારા હોઠ પરસ્પર અડે નહીં એ રીતે આપેલા શબ્દોનો ઉચ્ચાર કરો (મામા, બાપા, ફફડવું...):
  જવાબ: ના, હોઠ અડાડ્યા વગર આ શબ્દોનો સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર કરી શકાતો નથી, કારણ કે 'પ', 'ફ', 'બ', 'ભ', 'મ' વગેરે ઓષ્ઠ્ય (હોઠ દ્વારા બોલાતા) વ્યંજનો છે, જેના ઉચ્ચાર માટે બંને હોઠ ભેગા થવા અત્યંત જરૂરી છે.


• (૨) હવે તમારી જીભ દાંતને અડે નહીં એ રીતે નીચેના શબ્દોનો ઉચ્ચાર કરો (ધન, દાદા, થડ...):
  જવાબ: ના, જીભ દાંતને અડાડ્યા વગર આ શબ્દો બિલકુલ બોલી શકાતા નથી, કારણ કે 'ત', 'થ', 'દ', 'ધ', 'ન' વગેરે દંત્ય વ્યંજનો છે. તેમના સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર માટે જીભનો આગળનો ભાગ ઉપરના દાંતને સ્પર્શ કરવો જ પડે છે.


• (૩ અને ૪) આ પ્રવૃત્તિઓ પરથી સમજૂતી:
  જવાબ: ઉપરોક્ત પ્રવૃત્તિઓથી આપણને સ્પષ્ટ સમજાય છે કે આપણી ભાષાના ધ્વનિઓ (સ્વર અને વ્યંજન) ઉચ્ચારવા માટે મુખના જુદા જુદા ભાગો જેવા કે કંઠ, તાળવું, મૂર્ધા, દાંત અને હોઠનો ચોક્કસ ઉપયોગ થાય છે. હવા મુખપથ કે નાસિકાપથમાંથી બહાર આવતાં અવરોધાય ત્યારે વિવિધ વ્યંજનો ઉત્પન્ન થાય છે.