પાઠ ૮: સાહેબ, બધાં જોડાઈ ગયાં છે
સ્વાધ્યાય અને પ્રશ્નોત્તરી
ધોરણ 7 ગુજરાતી
પ્રશ્ન ૧: વાતચીત
(વિદ્યાર્થીઓએ જાતે ચર્ચા કરવાના પ્રશ્નોના આદર્શ જવાબો)
(૧) તમારા મિત્રને બહારનું શું ખાવાની ટેવ છે?
જવાબ: મારા મિત્રને બહારના પિત્ઝા, બર્ગર, દાબેલી અને સમોસાં જેવું ફાસ્ટ ફૂડ ખાવાની ટેવ છે.
(૨) તમારા ઘરમાં મોબાઈલનો સૌથી વધુ ઉપયોગ કોણ કરે છે?
જવાબ: મારા ઘરમાં મોબાઈલનો સૌથી વધુ ઉપયોગ મારા પિતાજી (અથવા મોટા ભાઈ/બહેન) તેમના ઓફિસના કામ માટે કરે છે.
(૩) મોબાઈલ વાપરતાં તમને ઘરમાં કોણ કોણ રોકે છે?
જવાબ: મોબાઈલનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરવાથી મને મારાં મમ્મી-પપ્પા અને દાદા-દાદી રોકે છે.
(૪) તમે કેવા કેવા પ્રસંગે બહાર જમવા જાઓ છો?
જવાબ: અમે પરિવારમાં કોઈનો જન્મદિવસ હોય, લગ્નપ્રસંગ હોય અથવા કોઈ રજાનો દિવસ હોય ત્યારે બહાર જમવા જઈએ છીએ.
(૫) તમે ક્યારે ક્યારે ઓનલાઈન જોડાઓ છો?
જવાબ: હું શાળાના ઓનલાઈન ક્લાસ (શિક્ષણ) વખતે અને પ્રોજેક્ટ માટે નવી માહિતી શોધવાની હોય ત્યારે ઓનલાઈન જોડાઉં છું.
(૬) મોબાઈલ આપણને કેવી રીતે ઉપયોગી છે?
જવાબ: મોબાઈલ આપણને અભ્યાસની નવી માહિતી મેળવવા, દેશ-વિદેશના સમાચાર જાણવા, દૂર રહેતા સગાં-સંબંધીઓ સાથે વાતચીત કરવા અને બેંકિંગ જેવા કાર્યો સરળતાથી કરવા માટે ઉપયોગી છે.
(૭) મોબાઈલના લાભ અને ગેરલાભ જણાવો.
જવાબ:
- લાભ: દુનિયાભરની માહિતી આંગળીના ટેરવે મળે છે, સમયનો બચાવ થાય છે અને શિક્ષણ-માહિતીનું આદાનપ્રદાન ઝડપી બને છે.
- ગેરલાભ: વધુ પડતા ઉપયોગથી આંખો અને સ્વાસ્થ્યને નુકસાન થાય છે, સમયનો બગાડ થાય છે અને સાયબર ક્રાઈમ (છેતરપિંડી) નો શિકાર બનવાનો ભય રહે છે.
પ્રશ્ન ૨: નીચે આપેલાં વાક્યો કોણ બોલી શકે તે પાઠના આધારે લખો.
- (૧) પણ મોબાઈલ અમારે તો જોવો હોય ને?
જવાબ: આ વાક્ય વર્ગનો કોઈ વિદ્યાર્થી બોલે છે. - (૨) આજનો આપણી મિટિંગનો વિષય તો તમને ખબર જ છે ને?
જવાબ: આ વાક્ય શિક્ષક બોલે છે. - (૩) હું એકલો ક્યાં વડાપાઉ ખાઉ છું તું પણ ખાય જ છે ને!
જવાબ: આ વાક્ય એક વિદ્યાર્થી (બીજા મિત્રને ઉદ્દેશીને) બોલે છે. - (૪) આપણે સાઈબર ગુનાથી બચવું જોઈએ, નહીં તો નુકસાન થાય.
જવાબ: આ વાક્ય શિક્ષક (અથવા સમજદાર વિદ્યાર્થી) બોલે છે.
પ્રશ્ન ૩: જોડકાં જોડો.
- (૧) વારંવાર ફાસ્ટ ફૂડથી → (૫) પાચનતંત્ર બગડે છે.
- (૨) વડીલોનો આદર કરવો → (૧) સારા સંસ્કારની નિશાની છે.
- (૩) અજાણી વ્યક્તિને ઓટીપી આપીએ તો → (૨) આપણી સાથે છેતરપિંડી થાય.
- (૪) મોબાઈલનો → (૩) સદુપયોગ કરવો જોઈએ.
- (૫) મિલેટ્સના ખૂબ ફાયદા છે → (૪) તેથી તેને ચમત્કારી અનાજ કહેવાય છે.
પ્રશ્ન ૪: આપેલ જાહેરાતને આધારે પ્રશ્નોના જવાબ આપો.
('અતિથિ કાઠિયાવાડી લૉજ' ની જાહેરાતના આધારે)
(૧) લંચ અને ડિનર વચ્ચેનો કોઈ એક તફાવત જણાવો.
જવાબ: લંચ બપોરના સમયે લેવાય છે અને તેનો ચાર્જ ₹૨૦૦ છે, જ્યારે ડિનર રાત્રિના સમયે લેવાય છે અને તેનો ચાર્જ ₹૨૩૦ છે.
(૨) મહિનામાં કેટલી વાર 150 રૂપિયામાં ભોજન મળશે?
જવાબ: મહિનામાં માત્ર એક જ વાર, એટલે કે 'પૂનમ' ના દિવસે લંચ અને ડિનર ૧૫૦ રૂપિયામાં મળશે.
(૩) અહીં સો ટકા વેજીટેરિયન કેમ લખ્યું હશે?
જવાબ: કારણ કે આ લૉજમાં માત્ર અને માત્ર શાકાહારી ભોજન જ પીરસવામાં આવે છે, કોઈપણ પ્રકારનું માંસાહારી ભોજન મળતું નથી તે સ્પષ્ટ કરવા માટે 'સો ટકા વેજીટેરિયન' લખ્યું છે.
(૪) તમારે બમણા રૂપિયા ક્યારે ચૂકવવા પડશે?
જવાબ: જો અમે જમતી વખતે થાળીમાં ભોજનનો બગાડ કરીશું, તો દંડ રૂપે અમારે બમણા રૂપિયા ચૂકવવા પડશે.
(૫) અનલિમિટેડ એટલે શું?
જવાબ: અનલિમિટેડ એટલે અમર્યાદિત; પેટ ભરાય ત્યાં સુધી ગમે તેટલી માત્રામાં અને ગમે તેટલી વાર ભોજન માંગીને જમી શકાય તેવી વ્યવસ્થા.
પ્રશ્ન ૫: તાજેતરમાં બનેલ એક બનાવ વિશે તમને જાણવાની મજા પડશે. તેની નીચે આપેલા પ્રશ્નોની વર્ગમાં ચર્ચા કરો.
(૧) કોના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ચોરી થઈ? કેટલા રૂપિયા?
જવાબ: એક મોટી કંપનીના CEO ના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ૧૬ લાખ રૂપિયાની ચોરી થઈ.
(૨) સાઈબર ક્રાઈમ બ્રાંચનું કામ શું છે?
જવાબ: સાઈબર ક્રાઈમ બ્રાંચનું કામ ઓનલાઈન બેંકિંગ, ઈન્ટરનેટ અને મોબાઈલ ડેટા મારફતે થતા આધુનિક ગુનાઓ અને છેતરપિંડીનો ભેદ ઉકેલીને ગુનેગારોને પકડવાનું છે.
(૩) તમારા ઘરના સભ્યોના ખાતામાંથી ઓનલાઈન ચોરી ન થાય તે માટે તમે તેમને કઈ કઈ સૂચના આપશો?
જવાબ: હું સૂચના આપીશ કે કોઈ અજાણી લિંક ન ખોલવી, બેંકનો પાસવર્ડ કે OTP કોઈને ન આપવો અને અજાણ્યા સ્થળે બીજા કોઈના મોબાઈલ ચાર્જરનો ઉપયોગ ન કરવો.
(૪) છેવટે ગુનાનો ભેદ કેવી રીતે ઉકેલાયો?
જવાબ: ઓફિસના CCTV ફૂટેજ તપાસતા જાણવા મળ્યું કે, CEO નું મોબાઈલ ચાર્જર બદલીને તેની જગ્યાએ માઈક્રોચિપવાળું એવું જ બીજું ચાર્જર મૂકવામાં આવ્યું હતું, જેના દ્વારા ડેટા કોપી કરીને ભેદ ઉકેલાયો.
(૫) બેંકનો ટોલ ફ્રી નંબર ક્યારે ક્યારે કામ લાગે છે?
જવાબ: જ્યારે ખાતામાંથી ખોટી રીતે ઓનલાઈન પૈસા ઉપડી જાય અથવા છેતરપિંડીનો ભોગ બનીએ, ત્યારે બેંકને તાત્કાલિક જાણ કરી ખાતું બ્લોક કરાવવા માટે ટોલ ફ્રી નંબર કામ લાગે છે.
પ્રશ્ન ૬: કાવ્ય પંક્તિઓને વાંચી ત્રણ પ્રશ્નોની રચના કરો.
- (૧) કાવ્યપંક્તિઓમાં કવિએ માતાના પ્રેમને કોના કરતા પણ વધારે મીઠો કહ્યો છે?
- (૨) જગતમાં કોની જાત સૌથી જુદી (જુદેરી) ગણાવવામાં આવી છે?
- (૩) માતાના હાથ અને હૈયાની સરખામણી કઈ કઈ વસ્તુઓ સાથે કરવામાં આવી છે?
પ્રશ્ન ૭: નીચે આપેલી ખાલી જગ્યામાં યોગ્ય શબ્દ મૂકો.
(કૌંસ: ચેલેન્જ, ઓછા, સારા, ગભરાયા, દેશભક્ત, સંઘર્ષ)
- (૧) આપણે સારા માણસ બનવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
- (૨) પરીક્ષામાં ઓછા ટકા આવવાથી જિંદગી હારી જવાતી નથી.
- (૩) ભારત દેશને દેશભક્ત નાગરિકોની ખૂબ જરૂર છે.
- (૪) એ જ સફળ થઈ શકે જે સંઘર્ષ સામે ટકી શકે અને ચેલેન્જ ઉપાડી શકે.
- (૫) જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીનો સામનો ગભરાયા વગર કરવો જોઈએ.
પ્રશ્ન ૮: આપેલ શબ્દમાંથી કોઈ બે અક્ષર મળીને અંગ્રેજી શબ્દ બને છે તે શોધો અને તેનો ગુજરાતી અર્થ લખો.
- (૧) ગમગીન → ગન (Gun) : બંદૂક (અથવા મગ - Mug : પ્યાલો)
- (૨) કામણગાર → કાર (Car) : મોટરગાડી
- (૩) સફરજન → સન (Sun) : સૂર્ય (અથવા રન - Run : દોડવું)
- (૪) ભાવનગર → વન (One) : એક (અથવા વાન - Van : મોટી બંધ ગાડી)
પ્રશ્ન ૯: આપેલા બંને શબ્દોનો ઉપયોગ કરી એક વાક્ય બનાવો.
ઉદાહરણ: અનાજ – છેતરપિંડી → અનાજ વેચવામાં તેણે છેતરપિંડી કરી.
- (૧) અસ્થમા – ફાયદો
વાક્ય: મિલેટ્સ ખાવાથી અસ્થમાના દર્દીઓને સ્વાસ્થ્યમાં ઘણો ફાયદો થાય છે. - (૨) મિલેટ્સ – મોબાઇલ
વાક્ય: શિક્ષકે મોબાઇલ દ્વારા ઓનલાઈન મિટિંગમાં મિલેટ્સના પોષક તત્ત્વો વિશે માહિતી આપી. - (૩) હૃદય – આમંત્રણ
વાક્ય: મારા મિત્રએ મને તેના જન્મદિવસની પાર્ટીમાં હૃદયપૂર્વક આમંત્રણ આપ્યું. - (૪) ફાસ્ટફૂડ – બેંક
વાક્ય: બેંકમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ સમય બચાવવા ક્યારેક ફાસ્ટફૂડ ખાઈ લે છે, જે નુકસાનકારક છે. - (૫) પાસવર્ડ – કીડની
વાક્ય: અજાણી વ્યક્તિને મોબાઈલ કે બેંકનો પાસવર્ડ આપવો એ પોતાની કીડની વેચવા સમાન જોખમી છે.
પ્રશ્ન ૧૦: આપેલા પ્રશ્નોના જવાબ લખો.
(૧) ઓનલાઈન મિટિંગના ફાયદા જણાવો.
જવાબ: ઓનલાઈન મિટિંગથી આપણે ઘરે બેઠા સુરક્ષિત રીતે શિક્ષણ અને માહિતી મેળવી શકીએ છીએ. તેમાં સમય અને મુસાફરીના ખર્ચની બચત થાય છે, અને દૂર રહેલા નિષ્ણાતો સાથે પણ સરળતાથી જોડાઈ શકાય છે.
(૨) શરીરની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવા શું કરવું જોઈએ?
જવાબ: શરીરની તંદુરસ્તી જાળવી રાખવા ફાસ્ટફૂડ ખાવાનું ટાળીને ઋતુ અનુસારનો પૌષ્ટિક આહાર અને મિલેટ્સ ખાવાં જોઈએ. આ ઉપરાંત, પૂરતી ઊંઘ લેવી અને નિયમિત કસરત કરવી જોઈએ.
(૩) સાઈબર ક્રાઈમથી બચવા આપણે શું કરવું જોઈએ?
જવાબ: સાઈબર ક્રાઈમથી બચવા આપણે બેંક ખાતાની વિગતો, પાસવર્ડ કે ઓટીપી (OTP) કોઈ અજાણી વ્યક્તિને આપવા જોઈએ નહીં. મોબાઈલ પર આવતી શંકાસ્પદ લિંક પર ક્યારેય ક્લિક ન કરવું જોઈએ.
(૪) દેશભક્ત કોને કહેવાય?
જવાબ: જે વ્યક્તિ એક સારા નાગરિક બનીને દેશના કાયદાઓનું પાલન કરે, પોતાના કામમાં પ્રમાણિકતા રાખે અને દેશના વિકાસમાં પોતાનું ઉત્તમ યોગદાન આપે તેને સાચો દેશભક્ત કહેવાય.
પ્રશ્ન ૧૧: નીચેનું ઉદાહરણ વાંચી તે મુજબ બીજાં વાક્યો લખો.
(કર્તરિ માંથી કર્મણિ પ્રયોગ)
ઉદાહરણ: શિક્ષકે પ્રવૃત્તિ તૈયાર કરી → શિક્ષક વડે પ્રવૃત્તિ તૈયાર કરાઈ.
- (૧) રોહિતે સદી કરી → જવાબ: રોહિત વડે સદી કરાઈ.
- (૨) માતાએ પુત્રને દૂધ આપ્યું. → જવાબ: માતા વડે પુત્રને દૂધ અપાયું.
- (૩) ગુરુજીએ શિષ્યને પ્રેરણા આપી. → જવાબ: ગુરુજી વડે શિષ્યને પ્રેરણા અપાઈ.
પ્રશ્ન ૧૨: પ્રત્યય મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો.
- (૧) આ પત્ર મહેશને આપજો.
- (૨) બાએ પત્રમાં ખૂબ જ યાદ લખાવી છે.
- (૩) મારાથી આ સહન થતું નથી.
- (૪) મીનાએ મિટિંગમાં હાજરી આપી.
- (૫) વિદ્યાર્થીઓને પ્રવાસમાં લઈ ગયા.
પ્રશ્ન ૧૩: નીચેનાં વાક્યોમાંથી અનુગ શોધીને તેની નીચે લીટી કરો.
- (૧) મેં સરસ્વતીને ફૂલ ચઢાવ્યાં.
- (૨) વિવેકાનંદજીએ અમેરિકનોને મંત્રમુગ્ધ કર્યા.
- (૩) ભારતનો ડંકો વિશ્વમાં વાગવા લાગ્યો.
- (૪) વિશ્વની શાંતિ આજે મહત્ત્વનો પ્રશ્ન છે.
- (૫) રવીન્દ્રનાથ ટાગોરને નોબૅલ પારિતોષિક મળ્યું હતું.
પ્રશ્ન ૧૪: નીચેનાં વાક્યો વાંચીને તેમાં અનુગ વપરાયો છે કે નામયોગી તે જણાવો.
ઉદાહરણ : રાજેશને જામફળ બહુ ભાવે છે. – અનુગ | આપણે નાક વડે શ્વાસ લઈએ છીએ. – નામયોગી
- (૧) મનાલીએ વિશ્વાને સંગીત શીખવ્યું. → અનુગ (મનાલી'એ', વિશ્વા'ને')
- (૨) એ મુસાફરી તો ટ્રેન દ્વારા જ થાય! → નામયોગી ('દ્વારા')
- (૩) હું દીકરી માટે ઘડિયાળ લાવીશ. → નામયોગી ('માટે')
- (૪) અમે વરસાદમાં ભીંજાયાં. → અનુગ (વરસાદ'માં')
- (૫) ઝાડ પર વાંદરા હતા. → નામયોગી ('પર')
પ્રશ્ન ૧૫: યોગ્ય અનુગ મૂકી સાર્થક વાક્ય બનાવો.
- (૧) શૈલેશની વાડીમાં એક ઘટાદાર આંબો છે.
- (૨) બાલદીમાંથી તેણે થોડું પાણી તુલસીને પાયું.
- (૩) શહેરમાં વિદ્યાર્થીઓએ સરકસના ખેલ જોયા.
- (૪) સુરતથી થોડા અંતરે જ પ્રિયંકાબેનનું ગામ આવેલું છે.
- (૫) કર્મદીપના થેલામાં તેના મિત્રનો મોબાઈલ છે.
પ્રશ્ન ૧૬: યોગ્ય નામયોગી મૂકી વાક્ય લખો.
ઉદાહરણ: તે ઘરમાં ખાટલે બેઠો. → તે ઘરમાં ખાટલા પર બેઠો.
- (૧) ટપાલથી તેમણે પત્ર મોકલ્યો છે.
જવાબ: ટપાલ દ્વારા (અથવા મારફતે) તેમણે પત્ર મોકલ્યો છે. - (૨) કોયલ સીતાફળીએ બેઠી છે.
જવાબ: કોયલ સીતાફળી ઉપર બેઠી છે. - (૩) ઓરડામાં વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે.
જવાબ: ઓરડા અંદર વિદ્યાર્થીઓ ભણે છે.
પ્રશ્ન ૧૭: આપેલી બાબતોને અંગમુદ્રા અથવા મુખમુદ્રા દ્વારા રજૂકરો. (અભિનય પ્રવૃત્તિ)
(અહીં વિદ્યાર્થીએ જાતે અભિનય કરવાનો છે, છતાં કઈ રીતે રજૂઆત કરવી તેની સચોટ સ્પષ્ટતા કરેલ છે:)
- (૧) તમે કોઈની પતંગ કાપો છો.
અભિનય: ચહેરા પર જીતનો ઉત્સાહ લાવી, મોટેથી "કાપ્યો છે!" બોલીને બન્ને હાથથી ફિરકી અને દોરી ખેંચવાનો શારીરિક અભિનય કરવો. - (૨) તમે ગરબે રમી રહ્યા છો.
અભિનય: ચહેરા પર સ્મિત રાખી, બન્ને હાથ વડે તાળીઓ પાડીને ગોળ-ગોળ ફરવાની મુદ્રા કરવી. - (૩) તમે જળાશયમાં નાહી રહ્યા છો.
અભિનય: બન્ને હાથ વડે પાણી ઉછાળવાની અને નાક પકડીને પાણીમાં ડૂબકી મારવાની મુદ્રા રજૂ કરવી. - (૪) તમે ફટાકડા ફોડી રહ્યા છો.
અભિનય: જમીન પર બેસીને હાથ લાંબો કરી ફટાકડો સળગાવવાનો અને પછી તરત કાન પર હાથ રાખીને બીકથી પાછળ ખસી જવાનો અભિનય કરવો. - (૫) તમે ક્રિકેટ રમી રહ્યા છો.
અભિનય: હાથમાં બેટ પકડ્યું હોય તેમ પોઝીશન લઈ ઊભા રહીને આવતા બોલને તાકાતથી ફટકારવાની મુદ્રા રજૂ કરવી. - (૬) તમે ઝાડ પર ચઢી રહ્યા છો.
અભિનય: ઉપરની તરફ નજર રાખીને, બન્ને હાથ અને પગ વડે ડાળી પકડીને ધીમે-ધીમે જાતને ઉપર ખેંચવાનો શારીરિક અભિનય કરવો.