પાઠ ૩: ચોમાસામાં સૃષ્ટિસૌંદર્ય

• (૧) ચોમાસાને લગતા: ગર્જના, મેઘ, મેઘધનુષ, પૂર, જળ, ઇંદ્રધનુષ.
• (૨) ચોમાસુ જીવો: દેડકા, કાનખજૂરા, વીંછી, પાંખાળા મંકોડા, ફૂદડાં.
• (૩) જગ્યા કે વસ્તુની વિશેષતા દર્શાવતા: લીલું, તીણું, ઝીણું, સહજ, ધોળું, કાળું, ઝાંઝરુ, તપખીરિયું, મોટું, નાનું, નીતર્યું, ચોખ્ખું, આખું, જાડું, ઊંચુંનીચું, રંગબેરંગી.
• (૪) નદીને લગતા: રેતી, કાંકરા, માછલાં, તળિયું, છીપલાં, શંખલા, ભેખડ, કાંઠો.
• (૫) પક્ષીઓને લગતા: સક્કરખોરો, મધ ચૂસવું, મોર, નાચવું, પીંછાં, કાગડો, માળો.
• (૬) ક્રિયાની વિશેષતા: વારંવાર, આમતેમ, સરસર, આજુબાજુ, વહેવું, કરડવું, વહેતું, હમણાં, તણાવું.

• (૧) તરવરિયાં (ચંચળ, ચપળ, અધીરાં):
  [✓] નાનાં બાળકો બહુ તરવરિયાં હોય છે, એક ઘડી પણ શાંત બેસે નહીં.
• (૨) વેગ (ઝડપ):
  [✓] ઢાળ પર સાઈકલ સડસડાટ સરકે. તેનો વેગ રોકવા બ્રેક લગાવવી પડે.
  [✓] ચિત્તો પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ વેગથી દોડતું પ્રાણી છે.
  [✓] સ્કૂટર ચાલુ કર્યા પછી વેગ વધારવા એક્સિલરેટર આપવું પડે.
• (૩) નાજુક (કોમળ, મૃદુ):
  [✓] આ ગાદલું તો રૂ જેવું નાજુક છે.
  [✓] નાનાં બાળકોનાં હાડકાં નાજુક હોય છે.
• (૪) હર્ષ (આનંદ):
  [✓] આ પ્રવૃત્તિ વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની જાતે કરી તે જોઈને શિક્ષકને હર્ષ થયો.
  [✓] ખો-ખોમાં અમારી ટીમ જીતી એટલે અમે હર્ષથી કિકિયારીઓ કરી ઊઠયાં.
• (૫) સૌંદર્ય (સુંદરતા, મનોહર):
  [✓] સૂર્યાસ્ત સુંદર જ હોય. તેમાં વળી વાદળાના રંગ સૌંદર્ય વધારી દે.
  [✓] મીનાક્ષી દેખાવે તો સુંદર છે જ. તેનો સારો સ્વભાવ તેના સૌંદર્યમાં વધારો કરે છે.

• (૧) ઝાડ આખો દિવસ હલે છે.
  → b. પવનથી ઝાડનાં ડાળી-પાંદડાંનું હલવું.
• (૨) ધરતીએ લીલી સાડી ધારણ કરી છે.
  → b. બધે લીલું ઘાસ ઊગી નીકળ્યું છે.
• (૩) નદીનાં પાણી ફૂલોને નચાવે છે.
  → b. ચોમાસામાં ઊછળતાં નદીનાં પાણી સાથે ફૂલ ઊછળે છે.

• (૧) મેં દોડની હરીફાઈમાં ભાગ લીધો છે. હું ઝડપથી દોડીશ.
• (૨) વરસાદ પડવાથી રસ્તાની માટી ચીકણી થઈ ગઈ છે. હું સાચવીને ચાલીશ.
• (૩) હાથમાં રંગ લાગી ગયો છે. હું હાથ ઘસીઘસીને ધોઈશ.
• (૪) મંજુલા ખૂબ આગળ પહોંચી ગઈ છે. તેને ઊભી રાખવા હું મોટેથી બૂમ પાડીશ.
• (૫) મામીએ લાપસી રાંધી છે. હું ધરાઈને જમીશ.
• (૬) દાદાને હવે ઓછું સંભળાય છે એટલે તે શાંતિથી બોલે છે.
• (૭) ગ્રાહક ગુસ્સે થઈને બોલતા હતા પણ વેપારીએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો.
• (૮) નાનાં છોકરાં તો રમતાં રમતાં લડી પડે ને રડતાં રડતાં હસી પડે.

• (૧) થાળી / દૂધ / લાડવા જેવો ચાંદો
• (૨) મોતી / લખોટી / ચકોર જેવી આંખ
• (૩) કૂતરા / કુંભકર્ણ / કાગડા જેવી નીંદર
• (૪) બિલાડીનાં બચ્ચાં / ઢીંગલા / ગુલાબ જેવું બાળક
• (૫) ચાંદો / રાક્ષસ / રાવણ જેવું મોઢું
• (૬) નેપ્કિન / મસોતું / ગાભા જેવો રૂમાલ

એક પહેલવાન છોકરો હતો. એ નીચે ઊભો રહ્યો. એનાથી હલકો હતો તે છોકરો પહેલવાનના મજબૂત ખભા ઉપર ચડી ગયો. એનાથીય હલકો હતો તે બીજા છોકરાના ખભા પર ચડી ગયો. ચારેયમાં સૌથી ટીણકો હતો તે ત્રીજાના ખભા ઉપર ચડી ગયો. એ તો ઘણેઊંચે પહોંચી ગયો. એના હાથમાં પાકી કેરી આવી ગઈ. તે સુગંધીદાર પણ હતી. ટીણકો તો ત્રીજા છોકરાના ખભા ઉપર જ કેરી ખાવા માંડ્યો.

પ્રવૃત્તિ: વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની નોટબુકમાં વરસાદનું દૃશ્ય, વાદળ, મેઘધનુષ્ય અથવા નદી અને ઝરણાંનું ચિત્ર દોરી તેમાં સુંદર રંગ પૂરવા.

• (૧) ભાષણ – લાંબુંલચક: લાંબુંલચક ભાષણ સાંભળવાનો કંટાળો આવ્યો.
• (૨) ટેબલ – લંબચોરસ: અમારા વર્ગખંડમાં શિક્ષક માટે લંબચોરસ ટેબલ છે.
• (૩) ફોન – નવો: મારા પપ્પાએ મારા માટે નવો ફોન ખરીદ્યો છે.
• (૪) દાળ – તીખી: આજે રસોઈયાએ ખૂબ તીખી દાળ બનાવી છે.
• (૫) છોકરી – હોશિયાર: પેલા વર્ગમાં ભણતી છોકરી ખૂબ હોશિયાર છે.
• (૬) ચા – ઠંડી: મહેમાનો માટે આવેલી ચા રકાબીમાં ઠંડી થઈ ગઈ.

• (૧) દાંતમાં સડો ન થાય તે માટે હાર્દિક સવારે ઊઠ્યા પછી અને રાત્રે સૂતાં પહેલાં નિયમિત બ્રશ કરે છે.
• (૨) મીનલને નવી નવી વાનગીઓ શીખવી ગમે છે. તે અવારનવાર જાતભાતની રસોઈ બનાવે છે.
• (૩) મોટાભાગે તો રેખા જ રશ્મિના ઘરે જાય. રશ્મિ તો રેખાના ઘરે કોઈક વાર જ જાય.
• (૪) નાની રિસેસ હોય ત્યારે વિદ્યાર્થીઓ થોડી વાર રમે, મોટી રિસેસમાં વધારે.
• (૫) સલીમના મામાનું ઘર નજીક છે. તે તો મામાને ત્યાં વારેઘડીએ પહોંચી જાય.

• ૧. ટેબલ (લંબચોરસ) / રમવું (સાચવીને)
  નામ-વિશેષતા: અમારા વર્ગખંડમાં શિક્ષક માટે લંબચોરસ ટેબલ છે.
  ક્રિયા-વિશેષતા: રસ્તા પર વાહનો આવતાં હોવાથી બાળકોએ સાચવીને રમવું જોઈએ.


• ૨. મોબાઈલ (નવો) / હસવું (ખડખડાટ)
  નામ-વિશેષતા: પપ્પાએ મારા જન્મદિવસે મને નવો મોબાઈલ અપાવ્યો.
  ક્રિયા-વિશેષતા: શિક્ષકનો રમૂજી ટચૂકો સાંભળીને બધાં બાળકો ખડખડાટ હસવા લાગ્યા.


• ૩. દાળ (તીખી) / વાંચવું (ઝડપથી)
  નામ-વિશેષતા: આજે રસોઈયાએ ખૂબ તીખી દાળ બનાવી છે.
  ક્રિયા-વિશેષતા: પરીક્ષાનો સમય પૂરો થવામાં હોવાથી મેં ઝડપથી વાંચવા માંડ્યું.


• ૪. છોકરી (હોશિયાર) / સાંભળવું (ધ્યાનથી)
  નામ-વિશેષતા: પેલા વર્ગમાં ભણતી હોશિયાર છોકરી બધા જ પ્રશ્નોના સાચા જવાબ આપે છે.
  ક્રિયા-વિશેષતા: વર્ગમાં ગુરુજી ભણાવતા હોય ત્યારે વિદ્યાર્થીઓએ ધ્યાનથી સાંભળવું જોઈએ.


• ૫. ચા (ઠંડી) / જમવું (ધીમેથી)
  નામ-વિશેષતા: મહેમાનો મોડા પડતાં કપમાં રાખેલી ઠંડી ચા ફેંકી દેવી પડી.
  ક્રિયા-વિશેષતા: આપણે ખોરાક હંમેશા બરાબર ચાવીને ધીમેથી જમવો જોઈએ.


• ૬. ઝાડ (ઘટાદાર) / રડવું (ધ્રુસ્કે-ધ્રુસ્કે)
  નામ-વિશેષતા: અમારા ઘરની પાછળ લીમડાનું એક ઘટાદાર ઝાડ આવેલું છે.
  ક્રિયા-વિશેષતા: હાથમાંથી નવું રમકડું તૂટી જતાં બાળક ધ્રુસ્કે-ધ્રુસ્કે રડવા લાગ્યું.

• જૂથ 1 (શિયાળો): અમને શિયાળામાં ગરમ કપડાં પહેરવાં, તાપણું કરવું અને જાતજાતનાં લીલાં શાકભાજી ખાવા ગમે છે. પરંતુ વહેલા ઊઠીને ઠંડા પાણીથી નાહવું કે ઠંડા પવનમાં બહાર જવું ગમતું નથી.
• જૂથ 2 (ઉનાળો): અમને ઉનાળામાં આઈસ્ક્રીમ ખાવો, ઠંડા પાણીમાં નાહવું, કેરી ખાવી અને વેકેશનમાં પ્રવાસે જવું ખૂબ ગમે છે. પરંતુ બપોરના આકરા તડકામાં બહાર જવું અને ગરમી સહન કરવી ગમતી નથી.
• જૂથ 3 (ચોમાસું): અમને ચોમાસામાં વરસાદમાં પલળવું, કાગળની હોડી તરાવવી અને મેઘધનુષ્ય જોવું ગમે છે. પરંતુ કાદવ-કીચડમાં ચાલવું, રસ્તામાં પાણી ભરાઈ જવા અને મચ્છર કરડે તે બિલકુલ ગમતું નથી.