વિજ્ઞાન ધોરણ 6 પ્રકરણ 7 ગતિ અને અંતરનું માપન - સ્વાધ્યાય

• જમીન: બસ, રેલગાડી
• પાણી: હોડી, જહાજ
• હવા: વિમાન, અંતરિક્ષયાન

(a) એક મીટર ૧૦૦ સેન્ટિમીટર હોય છે.

(b) પાંચ કિલોમીટર ૫૦૦૦ મીટર હોય છે.

(c) હીંચકા પર કોઈ બાળકની ગતિ આવર્ત ગતિ હોય છે.

(d) કોઈ સિલાઈ મશીનમાં સોયની ગતિ આવર્ત ગતિ હોય છે.

(e) કોઈ સાઈકલનાં પૈડાંની ગતિ વર્તુળાકાર ગતિ હોય છે.

દરેક વ્યક્તિના પગ અથવા પગલાંની લંબાઈ અલગ-અલગ હોય છે. આથી, જો તેનો ઉપયોગ માપનના એકમ તરીકે કરવામાં આવે, તો માપનમાં એકસૂત્રતા જળવાતી નથી અને મૂંઝવણ ઊભી થાય છે.

જવાબ: ૧ મિલિમીટર, ૧ સેન્ટિમીટર, ૧ મીટર, ૧ કિલોમીટર

સેન્ટિમીટરમાં: ૧.૬૫ × ૧૦૦ = ૧૬૫ સેમી

મિલિમીટરમાં: ૧૬૫ × ૧૦ = ૧૬૫૦ મીમી

૩૨૫૦ / ૧૦૦૦ = ૩.૨૫ કિમી

સોયની લંબાઈ = અંતિમ છેડાનું વાચન - પ્રારંભિક છેડાનું વાચન
= ૩૩.૧ સેમી - ૩.૦ સેમી = ૩૦.૧ સેમી

• સમાનતા: બંને વર્તુળાકાર ગતિ કરે છે.
• ભિન્નતા: સાઈકલનું પૈડું વર્તુળાકાર ગતિની સાથે સરળ રેખીય ગતિ પણ કરે છે, જ્યારે પંખાના પાંખિયાં ફક્ત એક જ સ્થાન પર રહીને વર્તુળાકાર ગતિ કરે છે.

સ્થિતિસ્થાપક માપનપટ્ટીને ખેંચવાથી તેની લંબાઈ બદલાઈ જાય છે. આ કારણે, એક જ અંતરનું માપ દરેક વખતે અલગ-અલગ આવી શકે છે, જેનાથી ચોક્કસ માપન શક્ય બનતું નથી.

1. લોલકની ગતિ
2. ગિટારના તારની ગતિ

1. દડાની ગતિનો અભ્યાસ: વર્ગખંડનો નકશો દોરી, જમીન પર ગબડતા દડાના ગતિપથને અવલોકન કરી નક્કી કરવું કે તેની ગતિ સીધી રેખામાં છે કે નહીં.
2. પગની લંબાઈનો સ્તંભ-આલેખ: દરેક વિદ્યાર્થીના પગની લંબાઈ દોરી અને પ્રમાણિત માપપટ્ટીથી માપી, તેના તારણોનો સ્તંભ-આલેખ બનાવવો અને માપનમાં જોવા મળતી વિવિધતાનું વિશ્લેષણ કરવું.