વિજ્ઞાન ધોરણ 6 પ્રકરણ 4 વનસ્પતિની જાણકારી મેળવીએ - સ્વાધ્યાય

(a) સુધારેલું વાક્ય: મૂળ જમીનમાંથી પાણી અને ખનીજક્ષારોનું શોષણ કરે છે.

(b) સુધારેલું વાક્ય: પ્રકાંડ વનસ્પતિને ટટ્ટાર રાખે છે.

(c) સુધારેલું વાક્ય: પ્રકાંડ પાણીનું વહન પર્ણો સુધી કરે છે.

(d) સુધારેલું વાક્ય: પુષ્પમાં પુંકેસર અને દલપત્રોની સંખ્યા હંમેશાં સમાન હોય તે જરૂરી નથી.

(e) સુધારેલું વાક્ય: જો પુષ્પનાં વજ્રપત્રો જોડાયેલાં હોય, તો તેનાં દલપત્રો જોડાયેલાં હોય પણ શકે અને છૂટાં પણ હોઈ શકે છે.

(f) સુધારેલું વાક્ય: જો પુષ્પનાં દલપત્રો જોડાયેલાં હોય, તો તેનું સ્ત્રીકેસર દલપત્ર સાથે જોડાયેલું હોય તે જરૂરી નથી.

આકૃતિ દોરવાના બદલે અહીં તેમનું વર્ણન આપેલ છે:

(અ) પર્ણ: પર્ણ એ લીલો, ચપટો ભાગ છે જે પ્રકાંડ સાથે પર્ણદંડ વડે જોડાયેલું હોય છે. તેના પહોળા ભાગને પર્ણપત્ર કહે છે. પર્ણપત્ર પર શિરાઓ આવેલી હોય છે, જેમાં મધ્યમાં એક મુખ્ય મધ્યશિરા હોય છે.

(બ) સોટીમૂળ: આ પ્રકારના મૂળમાં એક મુખ્ય, જાડું મૂળ હોય છે જેને સોટીમૂળ કહે છે. તેમાંથી નાની શાખાઓ જેવા પાતળા મૂળ ફૂટે છે, જેને પાર્શ્વ મૂળ કહે છે.

(ક) પુષ્પ: પુષ્પના મુખ્ય ભાગોમાં સૌથી બહાર લીલા રંગના વજ્રપત્રો, તેની અંદર રંગીન દલપત્રો (પાંખડીઓ), દલપત્રોની અંદર પુંકેસર (જે પરાગાશય અને તંતુ ધરાવે છે) અને સૌથી કેન્દ્રમાં સ્ત્રીકેસર (જે બીજાશય ધરાવે છે) આવેલા હોય છે.

જવાબ: હા, આવી ઘણી વનસ્પતિઓ છે.

નામ: મનીપ્લાન્ટ, દૂધીનો વેલો, વટાણાનો છોડ.

વર્ગીકરણ: જે વનસ્પતિ જમીન પર ફેલાય છે તેને ભૂપ્રસારી (Creepers) કહે છે અને જે કોઈ આધાર લઈને ઉપર ચડે છે તેને વેલાઓ (Climbers) કહે છે. આ બંને પ્રકારના પ્રકાંડ નબળા હોય છે.

પ્રકાંડના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:

• તે વનસ્પતિને ટટ્ટાર ઊભા રહેવા માટે આધાર આપે છે.
• તે ડાળીઓ, પર્ણો, ફૂલો અને ફળો ધરાવે છે.
• તે મૂળ દ્વારા શોષાયેલા પાણી અને ખનીજ તત્વોનું પર્ણો અને અન્ય ભાગો તરફ વહન કરે છે.
• તે પર્ણો દ્વારા તૈયાર થયેલા ખોરાકનું વનસ્પતિના જુદા જુદા ભાગોમાં વહન કરે છે.

જવાબ: હા, તે શક્ય છે. પર્ણની છાપ પરથી તેના શિરાવિન્યાસનો પ્રકાર જાણી શકાય છે.

• જો છાપમાં જાલાકાર શિરાવિન્યાસ દેખાય, તો મૂળ સોટીમૂળ હશે.
• જો છાપમાં સમાંતર શિરાવિન્યાસ દેખાય, તો મૂળ તંતુમયમૂળ હશે.

જવાબ: પુષ્પના મુખ્ય ચાર ભાગો છે:

1. વજ્રપત્રો (Sepals)
2. દલપત્રો (Petals)
3. પુંકેસર (Stamens)
4. સ્ત્રીકેસર (Pistil)

ખોરાક બનાવતો ભાગ: પર્ણ (Leaf)

પ્રક્રિયાનું નામ: પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis)

જોડાયેલાં વજ્રપત્ર: ધતૂરો, જાસૂદ.

છૂટાં વજ્રપત્ર: ગુલાબ, સરસવ.

આ એક ખૂબ જ રસપ્રદ પ્રવૃત્તિ છે, જેના દ્વારા તમે તમારી પોતાની પર્ણપોથી બનાવી શકો છો:

1. જુદી જુદી વનસ્પતિના પર્ણો એકઠા કરો.
2. તેમને ભીના કપડામાં વીંટાળીને ઘરે લાવો.
3. દરેક પર્ણને સમાચારપત્રના પાના વચ્ચે аккуратно (કાળજીપૂર્વક) મૂકી દો.
4. તેના પર વજનદાર પુસ્તક અથવા ગાદલું મૂકીને લગભગ એક અઠવાડિયા સુધી દબાવી રાખો.
5. એક અઠવાડિયા પછી, સૂકાઈ ગયેલા અને સપાટ થયેલા પર્ણને બહાર કાઢો.
6. આ પર્ણને તમારી સ્કેચબુક કે કાગળ પર ચોંટાડો અને તેની બાજુમાં તે કઈ વનસ્પતિનું છે તે લખો. તમે તેના વિશે કોઈ કવિતા કે વાર્તા પણ લખી શકો છો.
7. આ રીતે તમે એક સુંદર પર્ણપોથી તૈયાર કરી શકો છો.

આપેલા શબ્દચોરસમાં વનસ્પતિના ભાગોના નીચે મુજબના અંગ્રેજી નામો છુપાયેલા છે: (તમે આ શબ્દોને તમારી નોટબુકમાં શોધી શકો છો અથવા ઓનલાઈન પઝલ બનાવી શકો છો).

• FILAMENT
• PISTIL
• STAMEN
• HERB
• PETAL
• MIDRIB
• STYLE
• OVARY
• FLOWER
• LAMINA
• ANTHER