ધોરણ ૬: સામાજિક વિજ્ઞાન

જવાબ: આદિમાનવ પાસે કોઈ પાકા ઘર, સુવિધાઓ કે વસ્ત્રો નહોતા. તેણે ખુલ્લા આકાશમાં હિંસક વન્ય પશુઓ અને કુદરતી આફતો (શિયાળાની ઠંડી, ચોમાસાનો વરસાદ) નો સામનો કરવો પડતો હતો. આ જીવન ટકાવી રાખવાના સંઘર્ષમાં તેણે પથ્થરોનો ઉપયોગ કરીને ગુફા જેવા કુદરતી આશ્રયસ્થાનો બનાવ્યા. હિંસક પશુઓથી બચવા અને ઠંડી ઉડાડવા અગ્નિની શોધ કરી. તે પ્રકૃતિથી હાર્યો નહીં પણ પથ્થરમાંથી કુહાડી અને તીક્ષ્ણ હથિયારો બનાવી શિકાર અને ફળ મેળવવાની પદ્ધતિ વિકસાવી. આમ, પ્રકૃતિના ભયજનક પડકારો વચ્ચે બુદ્ધિશાળી અનુકૂલન સાધીને તેણે પોતાની જીવનયાત્રા આગળ વધારી, જે ખરેખર પ્રકૃતિ સાથેના સંઘર્ષ અને વિજયની અદ્ભુત ગાથા છે.

જવાબ: જો પૃથ્વી પર ફરીથી હિમયુગ સર્જાય અને ચારેય તરફ બરફ છવાઈ જાય, તો આધુનિક માનવીએ ટકી રહેવા માટે નીચેના વિશિષ્ટ કૌશલ્યો શીખવા પડશે:
૧. ઇન્ડોર અને આર્ટિફિશિયલ કૃષિ: બરફના કારણે જમીન પર સામાન્ય ખેતી અશક્ય બનશે, આથી હાઇડ્રોપોનિક્સ અને આર્ટિફિશિયલ ગ્રીનહાઉસ ટેક્નોલોજીથી ખોરાક પકવવો પડશે.
૨. ભૂ-તાપીય (Geothermal) ઊર્જાનો ઉપયોગ: અતિશય થીજી જતી ઠંડીમાં ગરમી મેળવવા માટે પૃથ્વીના પેટાળની ગરમી કે ન્યુક્લિયર ઊર્જાનો વ્યાપક ઉપયોગ કરવાનું તકનીકી જ્ઞાન મેળવવું પડશે.
૩. બંદી આશ્રયસ્થાનોનું બાંધકામ: બરફીલા તોફાનોથી બચવા માટે અંડરગ્રાઉન્ડ કે થર્મલ ઇન્સ્યુલેટેડ ખાસ ગુંબજ આકારના મકાનો બનાવવાનું કૌશલ્ય શીખવું પડશે.

જવાબ: (નમૂનારૂપ ઉત્તર - અમદાવાદ શહેર માટે):
હું અમદાવાદ શહેરમાં રહું છું. આ એક ઐતિહાસિક અને પ્રાચીન શહેર છે. ઈ.સ. ૧૪૧૧ માં સુલતાન અહમદશાહે સાબરમતી નદીના પૂર્વ કિનારે આ શહેરની સ્થાપના કરી હતી, આથી તેનું નામ 'અમદાવાદ' પડ્યું. પ્રાચીન કાળમાં આ પ્રદેશ આશાવલ કે આશાપલ્લી તરીકે ઓળખાતો હતો, જ્યાં ભીલ શાસકોનું શાસન હતું. આજે આ શહેર તેના લાલ દરવાજા, સિદ્દી સૈયદની જાળી અને ગાંધીજીના સાબરમતી આશ્રમ માટે વૈશ્વિક હેરિટેજ સિટી તરીકે પ્રખ્યાત છે.

વિચારો: આ ચિત્ર આપણને હજારો વર્ષ જૂના પથ્થર યુગના આદિમાનવના જીવનનો સુંદર ચિતાર આપે છે. ચિત્રમાં આદિમાનવો પથ્થરની કુદરતી ગુફામાં રહેતા જોઈ શકાય છે. તેઓએ અગ્નિની શોધ કરી લીધી હોવાથી ગુફામાં અગ્નિ પ્રગટાવેલો છે. કેટલાક આદિમાનવો ગુફાની દિવાલ પર શૈલચિત્રો દોરી રહ્યા છે, જે તેમની કલા પ્રત્યેની સૂઝ દર્શાવે છે. તેઓ પથ્થરોના હથિયારો બનાવી રહ્યા છે અને શિકાર કરીને લાવેલું માંસ પકવીને ખાવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

વિચારો: આ ચિત્ર હિમયુગ પછીના સમયમાં માનવ જીવનમાં આવેલા ક્રાંતિકારી પરિવર્તન એટલે કે સ્થાયી વસવાટ દર્શાવે છે. અહીં માનવીએ ઘાસ અને માટીના કાચા મકાનો (ઝૂંપડાં) બનાવીને નાની વસાહતો ઊભી કરી છે. લોકો નદી કિનારે ખેતી કરી રહ્યા છે અને પાકની લણણી કરી રહ્યા છે. તેઓએ ઘેટાં-બકરાં જેવા પાલતુ પ્રાણીઓ પાળવાનું શરૂ કર્યું છે. ચિત્રમાં એક સ્ત્રી માટીના વાસણમાં રસોઈ બનાવી રહી છે અને તેમની રક્ષા માટે કૂતરો પણ બેઠેલો દેખાય છે, જે આદિમાનવના સુમેળભર્યા સામાજિક જીવનની શરૂઆત બતાવે છે.

જવાબ: ના, પૃથ્વીના જન્મ (૪.૫૪ અબજ વર્ષ પહેલાં) પછી તરત જ જીવસૃષ્ટિ આવી નહોતી, પરંતુ પ્રથમ એકકોષીય જીવો (પ્રથમ કોષો) આવવામાં આશરે ૧ અબજ વર્ષ જેટલો ખૂબ લાંબો સમય લાગ્યો હતો.

જવાબ: હા, સમયરેખા મુજબ વાતાવરણમાં ઓક્સિજન (પ્રાણવાયુ) નો ઉદ્ભવ થયો તે પહેલાં જ પૃથ્વી પર એનરોબિક બેક્ટેરિયા જેવા જીવો અસ્તિત્વમાં આવી ગયા હતા.

જવાબ: સમયરેખા મુજબ પૃથ્વી પર પહેલાં માછલી (કરોડરજ્જુવાળા પ્રાણીઓ) આવ્યા હતા (૫૦૦ મિલિયન વર્ષ પહેલાં), જ્યારે ડાયનાસોર (૩૦૦ મિલિયન વર્ષ પહેલાં) પછીથી આવ્યા હતા.

જવાબ: મધમાખીઓ અને ફૂલો પૃથ્વી પર આશરે ૧૦૦ મિલિયન (૧૦ કરોડ) વર્ષોથી સાથે જોવા મળે છે.

જવાબ: ચિત્રની સમયરેખા મુજબ આદિમાનવનો ઉદ્ભવ ૧૦ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અને અગ્નિની શોધ ૧ મિલિયન વર્ષ પહેલાં થઈ હતી, જેથી બંને વચ્ચે આશરે ૯ મિલિયન (૯૦ લાખ) વર્ષોનો તફાવત દેખાય છે.

જવાબ: કરોડરજ્જુવાળા પ્રાણીઓ (માછલી) પૃથ્વી પર અંદાજે ૫૦૦ મિલિયન (૫૦ કરોડ) વર્ષ પહેલાં દેખાયા હતા.

જવાબ: ના, ડાયનાસોર અને મનુષ્યો પૃથ્વી પર ક્યારેય એકસાથે રહ્યા નથી. ડાયનાસોર ૬૫ મિલિયન વર્ષ પહેલાં જ સંપૂર્ણ નાશ પામ્યા હતા, જ્યારે મનુષ્યોનો ઉદ્ભવ તેના કરોડો વર્ષ પછી થયો છે.

1. ૧. પુરાતત્વવિદો પ્રાચીન ઈતિહાસ જાણવા માટે ખોદકામ કરે છે. → સાચું
2. ૩. સમયરેખા પર ડાબી બાજુ વર્તમાન અને જમણી બાજુ ભૂતકાળ દર્શાવાય છે. → ખોટું
3. ૫. સાહિત્યિક સ્રોતોમાં હસ્તપ્રતો અને તામ્રપત્રોનો સમાવેશ થાય છે. → સાચું
4. ૮. સિક્કાઓ પરથી રાજાઓના નામ અને સમયગાળા જાણી શકાય છે. → સાચું
5. ૧૨. શિલાલેખો સામાન્ય રીતે લાકડા પર કોતરેલા હોય છે. → खोટું
6. ૧૫. સાધનો અને વાસણો ઈતિહાસના ભૌતિક સ્રોતો છે. → સાચું
7. ૧૮. ઈતિહાસમાં માત્ર લેખિત સ્રોતો જ વિશ્વસનીય માનવામાં આવે છે. → ખોટું
8. ૨૧. સમયરેખા ઘટનાઓનો ચોક્કસ ક્રમ દર્શાવવામાં મદદ કરે છે. → સાચું
9. ૨૫. અશોકના શિલાલેખો પ્રાકૃત ભાષામાં છે. → સાચું
10. ૩૦. તાર્કિક સ્ત્રોતો ક્યારેય વિશ્વસનીય નથી હોતા. → ખોટું
11. ૩૫. મૌખિક પરંપરાઓ પણ ઈતિહાસમાં મહત્વનો સ્ત્રોત છે. → સાચું
12. ૪૦. સ્મારકો અને ઈમારતો પુરાતત્વીય સ્ત્રોતોમાં આવે છે. → સાચું
13. ૪૫. સા.સં. (CE) અને સા.સં.પૂ. (BCE) વચ્ચે શૂન્ય વર્ષ હોય છે. → ખોટું
14. ૫૫. હડપ્પા સભ્યતા ભારતની સૌથી પ્રાચીન સભ્યતા છે. → સાચું
15. ૬૩. ઈતિહાસ એક સ્થિર વિષય છે જેમાં નવી શોધોથી ફેરફાર થતો નથી. → ખોટું
16. ૭૦. પ્રાચીન હસ્તપ્રતો તાડપત્ર કે ભોજપત્ર પર લખાતી નથી. → ખોટું
17. ૭૬. સમય પસાર થતાં નાના ગામડાં “પલ્લી” (ઉપ-ગામ) મોટા ગામડાઓમાં પરિવર્તિત થયા. → સાચું
18. ૮૫. ઈતિહાસકારો ફક્ત એક જ સ્ત્રોત પર આધાર રાખે છે. → ખોટું
19. ૯૨. ભૂર્ગભશાસ્ત્રીઓ પૃથ્વીના સ્થળોનો અભ્યાસ કરીને ભૂતકાળ સમજવામાં મદદ કરે છે. → સાચું
20. ૯૯. મૌખિક સ્ત્રોતો ક્યારેય બદલાતા નથી. → ખોટું