પ્રકરણ 1 પૃથ્વી પર સ્થાનોની સ્થિતિ - સ્વાધ્યાય અને પ્રવૃત્તિઓ

પ્રકરણ 1: પૃથ્વી પર સ્થાનોની સ્થિતિ

પાઠમાં આપેલ પ્રશ્નો, પ્રવૃત્તિઓ અને પાઠના અંતમાં આપેલ પ્રશ્નો, પ્રવૃત્તિઓ, પ્રોજેક્ટનું સૉલ્યુશન

ધોરણ 6 સામાજિક વિજ્ઞાન

૧. પેજ ૭: મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો

૧. નકશો શું છે અને આપણે તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરીએ છીએ ? તેના મુખ્ય ઘટકો ક્યા છે ?

જવાબ: નકશો એ પૃથ્વીના કોઈ વિશાળ વિસ્તારને નાના સ્વરૂપમાં કાગળ પર દર્શાવતું એક સરળ સાધન છે. આપણે તેનો ઉપયોગ અજાણ્યા માર્ગો શોધવા, વિવિધ સ્થળો (જેમ કે હોસ્પિટલ, શાળા, રેલવે સ્ટેશન વગેરે) નું ચોક્કસ સ્થાન જાણવા અને બે સ્થળો વચ્ચેનું અંતર માપવા માટે કરીએ છીએ. નકશાના મુખ્ય ઘટકોમાં પ્રમાણમાપ (Scale), દિશાઓ, અને રૂઢ સંજ્ઞાઓ (Symbols) તથા રંગો નો સમાવેશ થાય છે, જે વિશાળ ભૌગોલિક માહિતીને નાની જગ્યામાં અને સચોટ રીતે સમજવામાં મદદ કરે છે.

૨. નિર્દેશાંકો શું છે ? પૃથ્વી પરના કોઈપણ સ્થાનને ચિહ્નિત કરવા માટે અક્ષાંશ અને રેખાંશનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરી શકાય ?

જવાબ: નિર્દેશાંકો (Coordinates) એ કોઈ ચોક્કસ સ્થળના અક્ષાંશ (Latitude) અને રેખાંશ (Longitude) ના સંયુક્ત આંકડાકીય મૂલ્યો છે. પૃથ્વીના ગોળા પર અક્ષાંશની આડી સમાંતર રેખાઓ (વિષુવવૃત્તથી અંતર બતાવતી) અને રેખાંશની ઊભી રેખાઓ (ગ્રીનિચ/મુખ્ય રેખાથી અંતર બતાવતી) એકબીજાને છેદીને એક જાળી (ગ્રીડ - Grid) બનાવે છે. આ બંને રેખાઓ જ્યાં એકબીજાને કાપે છે, તે છેદનબિંદુ અથવા સંયુક્ત મૂલ્યની મદદથી પૃથ્વી પરના કોઈપણ સ્થાનને એકદમ સચોટ રીતે ચિહ્નિત કરી શકાય છે.

૩. સ્થાનિક સમય અને પ્રમાણભૂત સમય રેખાંશ સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે ?

જવાબ: સમયની ગણતરીનો મુખ્ય આધાર રેખાંશ જ છે.

સ્થાનિક સમય (Local Time): સ્થાનિક સમય સંપૂર્ણપણે રેખાંશ (Longitude) પર આધારિત છે. પૃથ્વીને ૧° રેખાંશ ફરતા ૪ મિનિટનો સમય લાગે છે. આથી, અલગ-અલગ રેખાંશ પર સૂર્યના કિરણો અલગ-અલગ સમયે પડે છે, જેના કારણે જુદા-જુદા રેખાંશ પર આવેલા સ્થળોનો વાસ્તવિક સ્થાનિક સમય અલગ-અલગ હોય છે.
પ્રમાણભૂત સમય (Standard Time): જો દરેક શહેર પોતાના અલગ સ્થાનિક સમય મુજબ ચાલે તો દેશના સમયપત્રકમાં ભારે ગૂંચવણ ઊભી થાય. આથી, દેશની મધ્યમાંથી પસાર થતી કોઈ એક ચોક્કસ રેખાંશરેખાના સમયને આખા દેશ માટે સમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે, જેને પ્રમાણભૂત સમય કહે છે (દા.ત. ભારતનો IST ૮૨.૫° પૂર્વ રેખાંશ પરથી નક્કી થાય છે). આમ, સ્થાનિક સમય અને પ્રમાણસમય બંને રેખાંશ સાથે સીધા સંકળાયેલા છે.

૨. પેજ ૯: નકશાનું અવલોકન (આકૃતિ ૧.૧ પર આધારિત) પ્રશ્નો અને જવાબો:

૧. હોસ્પિટલને ચિહ્નિત કરો:

જવાબ: આપેલા નકશામાં હોસ્પિટલ બરાબર મધ્ય ભાગમાં આવેલી છે, જેના પર લાલ ક્રોસ (+) નું ચિહ્ન છે અને 'HOSPITAL' લખેલું છે.

૨. વાદળી રંગના વિસ્તારો શું દર્શાવી રહ્યા છે?

જવાબ: નકશામાં વાદળી રંગ સામાન્ય રીતે જળાશયો માટે વપરાય છે. અહીં વાદળી રંગનો વિસ્તાર નદી કે તળાવ દર્શાવે છે જે રેલવે સ્ટેશન અને હોસ્પિટલની નજીક છે.

૩. રેલવે સ્ટેશનથી સૌથી દૂરનું સ્થળ (શાળા, નગરપંચાયત કે જાહેર ઉદ્યાનમાંથી):

જવાબ: નકશા મુજબ રેલવે સ્ટેશન ઉત્તર-પશ્ચિમ (વાયવ્ય) ખૂણામાં છે. શાળા દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં, નગરપંચાયત પૂર્વ તરફ અને જાહેર ઉદ્યાન (બગીચો/ખેતર) નકશાના છેવાડે પૂર્વમાં છે. તેથી, રેલવે સ્ટેશનથી જાહેર ઉદ્યાન સૌથી દૂર આવેલું છે.

પ્રોજેક્ટની રૂપરેખા: વર્ગખંડમાં 3 થી 4 વિદ્યાર્થીઓના જૂથ બનાવી, દરેક જૂથને પોતાની શાળાથી ઘર સુધીનો રસ્તો દર્શાવતો એક કાચો નકશો કાગળ પર દોરવા કહો. ત્યારબાદ બધા નકશાઓની સરખામણી કરી ચર્ચા કરો.

૩. પેજ ૧૦: પ્રમાણમાપ અને ગણતરીની પ્રવૃત્તિ

પ્રશ્ન: 40 મીટર લાંબા અને 30 મીટર પહોળા શાળાના મેદાનનો નકશો (1 સેમી = 10 મીટર પ્રમાણમાપ લઈને) દોરો અને તેના કર્ણ (Diagonal) ની લંબાઈ સેન્ટીમીટર અને મીટરમાં શોધો.

જવાબ અને ગણતરી:

નકશો દોરવાની રીત: પ્રમાણમાપ મુજબ, કાગળ પર 4 સેન્ટીમીટર લાંબો અને 3 સેન્ટીમીટર પહોળો લંબચોરસ દોરવો પડશે.
કર્ણનું માપ (સેન્ટીમીટરમાં): લંબચોરસના એક ખૂણેથી બીજા સામસામેના ખૂણા સુધી ફૂટપટ્ટીથી માપ લેતાં તે 5 સેન્ટીમીટર આવશે.
(પાયથાગોરસના નિયમ મુજબ: 3² + 4² = 9 + 16 = 25 → √25 = 5 સેમી).
વાસ્તવિક લંબાઈ (મીટરમાં): 1 સેમી = 10 મીટર હોવાથી, 5 સેમી × 10 મીટર = 50 મીટર. આમ, મેદાનના કર્ણની વાસ્તવિક લંબાઈ 50 મીટર થશે.

૪. પેજ ૧૧: દિશાઓને આધારે ખરાં-ખોટાં વિધાનો ઓળખવા

આકૃતિ 1.1 ના નકશાના આધારે નીચેના વિધાનો તપાસવાના છે:

૧. બજાર હોસ્પિટલની ઉત્તરમાં આવેલું છે:
જવાબ: ખોટું. નકશામાં બજાર હોસ્પિટલની નીચે એટલે કે દક્ષિણ દિશામાં આવેલું છે.
૨. સંગ્રહાલય બેંકની દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં આવેલું છે:
જવાબ: ખોટું. સંગ્રહાલય (Museum) બેંકની બરાબર નીચે એટલે કે સીધી દક્ષિણ દિશામાં છે.
૩. રેલવે સ્ટેશન હોસ્પિટલની ઉત્તર-પશ્ચિમમાં છે:
જવાબ: સાચું. હોસ્પિટલથી જોતાં રેલવે સ્ટેશન ઉપર ડાબી બાજુએ (ઉત્તર-પશ્ચિમમાં) છે.
૪. તળાવ રહેણાંક મકાનોની ઉત્તર-પશ્ચિમમાં છે:
જવાબ: ખોટું. એપાર્ટમેન્ટ (રહેણાંક મકાનો) થી તળાવ/નદી સીધી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલી છે.

પ્રોજેક્ટ રૂપરેખા: વિદ્યાર્થીઓને પેજ 12 પર આપેલા વિવિધ ચિહ્નો (જેમ કે, પોસ્ટ ઓફિસ, રેલવે લાઈન વગેરે) નો ઉપયોગ કરીને પોતાના ઘર, શાળા અને આસપાસના મહત્વપૂર્ણ સ્થાનો દર્શાવતો કામચલાઉ નકશો મુખ્ય દિશાઓ સાથે દોરવા આપવો.

૫. પેજ ૧૭: અક્ષાંશ અને રેખાંશ શોધવાની પ્રવૃત્તિ

પ્રશ્ન: પૃથ્વીના ગોળા અથવા નકશાપોથી (Atlas) નો ઉપયોગ કરી મુંબઈ, કોલકાતા, સિંગાપોર અને પેરિસના અક્ષાંશ અને રેખાંશના અંદાજિત આંક લખો.

જવાબ: (એટલાસના આધારે અંદાજિત ભૌગોલિક માપ નીચે મુજબ થશે):

૧. મુંબઈ: આશરે 19° ઉત્તર અક્ષાંશ (North Latitude) અને 73° પૂર્વ રેખાંશ (East Longitude).
૨. કોલકાતા: આશરે 22.5° ઉત્તર અક્ષાંશ અને 88° પૂર્વ રેખાંશ.
૩. સિંગાપોર: આશરે 1° ઉત્તર અક્ષાંશ અને 104° પૂર્વ રેખાંશ (વિષુવવૃત્તની ખૂબ નજીક).
૪. પેરિસ (ફ્રાંસ): આશરે 48° ઉત્તર અક્ષાંશ અને 2° પૂર્વ રેખાંશ.

૬. પેજ ૨૧: સ્થાનિક સમય અને પ્રમાણસમય વચ્ચેનો તફાવત

પ્રશ્ન: એક દિવસ ઢળતા બપોરમાં બે મિત્રો ફોન પર વાત કરે છે. તિનસુકિયા (અસમ) માં સૂર્યાસ્ત થઈ ગયો છે, જ્યારે પોરબંદર (ગુજરાત) માં હજુ દિવસનું અજવાળું છે. આવું કેમ છે? આ બે શહેરો વચ્ચેના સ્થાનિક સમયના તફાવતની ગણતરી કરો.

પ્રોજેક્ટ/પ્રવૃત્તિની રૂપરેખા અને જવાબ: વર્ગખંડમાં વિદ્યાર્થીઓને આ પ્રવૃત્તિ કરાવવા માટે પૃથ્વીના ગોળાનો ઉપયોગ કરી શકાય. પૃથ્વી પોતાની ધરી પર પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ ફરે છે. આથી, પૂર્વમાં આવેલા સ્થળોએ પશ્ચિમમાં આવેલા સ્થળોની સરખામણીમાં સૂર્યોદય અને સૂર્યાસ્ત વહેલા થાય છે. અસમ ભારતના પૂર્વ છેડે આવેલું છે, જ્યારે ગુજરાત પશ્ચિમ છેડે આવેલું છે.

ગણતરીના સ્ટેપ્સ નીચે મુજબ છે:

મૂળભૂત નિયમ: પૃથ્વીને ૧° (એક અંશ) રેખાંશ ફરવા માટે ૪ મિનિટનો સમય લાગે છે.
આપેલ માહિતી: સૂચન મુજબ, પોરબંદર અને તિનસુકિયા વચ્ચે રેખાંશમાં અંદાજિત ૩૦° નો તફાવત છે.
ગણતરી: ૩૦° (રેખાંશનો તફાવત) × ૪ મિનિટ = ૧૨૦ મિનિટ.
૧૨૦ મિનિટને કલાકમાં ફેરવતા: ૧૨૦ / ૬૦ = ૨ કલાક.
નિષ્કર્ષ: આ ગણતરી સાબિત કરે છે કે અસમ અને ગુજરાતના સ્થાનિક સમય વચ્ચે ૨ કલાકનો તફાવત છે. તેથી જ્યારે અસમમાં સૂર્યાસ્ત થઈને અંધારું થઈ જાય છે, ત્યારે ગુજરાતમાં સૂર્યાસ્ત થવામાં હજુ બે કલાકની વાર હોય છે અને ત્યાં અજવાળું જોવા મળે છે.

સ્થાનિક સમય (Local Time) અને પ્રમાણસમય (Standard Time) વચ્ચેનો તફાવત:

સ્થાનિક સમય (Local Time): કોઈપણ સ્થળનો સ્થાનિક સમય તે સ્થળે આકાશમાં સૂર્યની સ્થિતિ પરથી નક્કી થાય છે. આપણે આગળની ગણતરીમાં જોયું તેમ, પૃથ્વી ગોળ હોવાથી અલગ-અલગ રેખાંશ પર સૂર્યના કિરણો અલગ-અલગ સમયે પડે છે. આથી આસામ અને ગુજરાત વચ્ચે રેખાંશના તફાવતના કારણે તેમના વાસ્તવિક સ્થાનિક સમયમાં ૨ કલાકનો તફાવત છે.
પ્રમાણસમય (Standard Time): જો દેશમાં દરેક રાજ્ય કે શહેર પોતાના સ્થાનિક સમય મુજબ ચાલે, તો ટ્રેન, બસ કે ફ્લાઇટના સમયપત્રકમાં ભારે ગૂંચવણ ઊભી થાય. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે, દેશના મધ્ય ભાગમાંથી પસાર થતી કોઈ એક ચોક્કસ રેખાંશરેખાના સમયને આખા દેશ માટે સમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવે છે, જેને પ્રમાણસમય કહેવાય છે.
ઉદાહરણ દ્વારા સમજૂતી: ભલે આસામમાં સૂર્યાસ્ત થઈ ગયો હોય અને ગુજરાતમાં હજુ બપોર ઢળતી હોય (જે તેમનો અલગ સ્થાનિક સમય છે), પરંતુ જ્યારે બંને મિત્રો પોતાની ઘડિયાળ જોશે, ત્યારે બંનેની ઘડિયાળમાં એકસરખો જ સમય વાગ્યો હશે. આ એકસરખો સમય એ ભારતનો પ્રમાણસમય (Indian Standard Time) છે, જે સમગ્ર દેશમાં એકસમાન લાગુ પડે છે.

૭. પાઠના અંતે આપેલ પ્રશ્નો, પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રોજેક્ટ

૧. નર્મદા નદીના મુખપ્રદેશથી ગંગા નદીના મુખપ્રદેશ સુધીના વાસ્તવિક અંતરની ગણતરી:

ગણતરીની રીત (પ્રોજેક્ટ રૂપરેખા): નકશામાં આપેલ પ્રમાણમાપ મુજબ, 2.5 સે.મી. = 500 કિ.મી. છે.

સૌપ્રથમ ફૂટપટ્ટીની મદદથી નકશા પર નર્મદા અને ગંગાના મુખપ્રદેશ વચ્ચેનું સીધું અંતર (સેન્ટીમીટરમાં) માપો.
ધારો કે આ અંતર 'X' સે.મી. આવે છે.
હવે વાસ્તવિક અંતર શોધવા માટે ત્રિરાશિ માંડો: વાસ્તવિક અંતર = (X ÷ 2.5) × 500 કિ.મી.
(ઉદાહરણ તરીકે: જો નકશામાં અંતર 5 સે.મી. થાય, તો વાસ્તવિક અંતર 1000 કિ.મી. ગણાશે.)

૨. લંડનમાં બપોરે 12 વાગ્યા હોય, તો ભારતમાં સાંજના 5:30 કેમ વાગ્યા હોય છે?

સમજૂતી: લંડન શહેર 0° રેખાંશ (પ્રાઇમ મેરિડિયન/ગ્રિનિચ રેખા) પર આવેલું છે, જ્યારે ભારતનો પ્રમાણસમય (IST) 82.5° પૂર્વ રેખાંશ પરથી નક્કી થાય છે. પૃથ્વીને 1° રેખાંશ ફરતા 4 મિનિટ લાગે છે.

આથી, 82.5° × 4 મિનિટ = 330 મિનિટ. 330 મિનિટ એટલે 5 કલાક અને 30 મિનિટ. ભારત લંડનથી પૂર્વ દિશામાં હોવાથી ત્યાં સૂર્યોદય વહેલો થાય છે અને સમય આગળ ચાલે છે. આથી લંડનમાં બપોરના 12 હોય ત્યારે ભારતમાં સાંજ પડવા આવી હોય (5:30 PM).

૩. નકશામાં રૂઢ સંજ્ઞાઓ અને રંગોની જરૂર શા માટે હોય છે?

જવાબ: નકશો એ વિશાળ પૃથ્વીનો નાનો કાગળ પરનો આલેખ છે. પર્વતો, નદીઓ, હોસ્પિટલ, રેલવે સ્ટેશન વગેરેને તેમના વાસ્તવિક કદ અને આકારમાં નકશામાં દોરવા અશક્ય છે. તેથી ઓછી જગ્યામાં વધુ અને સચોટ માહિતી આપવા માટે ચોક્કસ પ્રતીકો (રૂઢ સંજ્ઞાઓ) અને રંગો (જેમ કે પાણી માટે વાદળી રંગ) નો ઉપયોગ થાય છે, જેથી દુનિયાની કોઈપણ વ્યક્તિ નકશો સરળતાથી વાંચી અને સમજી શકે.

૪. તમારા ઘર અથવા શાળાની આઠ દિશાઓમાં શું આવેલું છે, તે શોધો. (પ્રવૃત્તિ)

રૂપરેખા: વિદ્યાર્થીઓએ સવારે સૂર્ય ઊગે તે દિશામાં (પૂર્વ) મોં રાખીને ઊભા રહેવું. તેમની પીઠ પાછળ પશ્ચિમ, ડાબા હાથે ઉત્તર અને જમણા હાથે દક્ષિણ દિશા હશે. ત્યારબાદ મુખ્ય ચાર અને પેટા ચાર (ઈશાન, અગ્નિ, નૈઋત્ય, વાયવ્ય) એમ કુલ 8 દિશાઓમાં કયા મકાનો, મંદિરો, દુકાનો કે રસ્તા આવેલા છે તેની યાદી નોટબુકમાં બનાવવી.

૫. સ્થાનિક સમય અને પ્રમાણસમય વચ્ચેનો તફાવત (જૂથ ચર્ચા):

જવાબ (રૂપરેખા): સ્થાનિક સમય એ જે તે સ્થળ પર સૂર્યની સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે. દરેક રેખાંશ પર સ્થાનિક સમય અલગ-અલગ હોય છે. જો દેશમાં દરેક સ્થળ પોતાનો સ્થાનિક સમય વાપરે તો ટ્રેન કે ફ્લાઇટના સમયપત્રકમાં ભારે ગૂંચવણ થાય. આ સમસ્યા ટાળવા દેશની મધ્યમાંથી પસાર થતા કોઈ એક રેખાંશના સમયને આખા દેશનો સામાન્ય સમય માની લેવાય છે, જેને પ્રમાણસમય કહે છે. ભારતમાં 82.5° પૂર્વ રેખાંશના સમયને પ્રમાણસમય (IST) માનવામાં આવે છે.

૬. દિલ્હી (29° ઉ.) અને બેંગલુરુ (13° ઉ.) નો રેખાંશ 77° પૂ. સમાન છે, તો સ્થાનિક સમયમાં કેટલો તફાવત હશે?

જવાબ: બંને શહેરો વચ્ચેના સ્થાનિક સમયમાં 0 મિનિટનો તફાવત (કોઈ જ તફાવત નહીં) હશે. સ્થાનિક સમય હંમેશા રેખાંશ (Longitude) પર આધાર રાખે છે, અક્ષાંશ (Latitude) પર નહીં. બંને શહેરો એક જ રેખાંશ (77° પૂર્વ) પર આવેલા હોવાથી બંને જગ્યાએ બપોર એકસાથે જ થશે અને સમય સરખો જ રહેશે.

૭. ખરાં કે ખોટાં ઓળખો અને સમજાવો:

અક્ષાંશની તમામ સમાંતર રેખાઓની લંબાઈ એક સરખી હોય છે: ખોટું. (વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જતાં અક્ષાંશવૃત્તો નાના થતા જાય છે.)
રેખાંશની રેખાઓની લંબાઈ વિષુવવૃત્ત કરતાં અડધી હોય છે: ખોટું. (દરેક રેખાંશ અર્ધવર્તુળાકાર છે અને તમામ રેખાંશની લંબાઈ એકસરખી હોય છે.)
દક્ષિણ ધ્રુવના 90° દ. અક્ષાંશ છે: સાચું. (પૃથ્વીના દક્ષિણ છેડાને 90° દક્ષિણ અક્ષાંશ કહેવાય છે.)
અસમમાં સ્થાનિક સમય અને IST એક જ છે: ખોટું. (અસમ ભારતની છેક પૂર્વમાં છે, તેનો વાસ્તવિક સ્થાનિક સમય IST કરતાં વહેલો હોય છે.)
ટાઇમઝોનને વિભાજિત કરતી રેખાઓ રેખાંશની રેખાઓની સમાન હોય છે: ખોટું. (તે રેખાંશ પર આધારિત છે ખરા, પરંતુ દેશની સરહદો ન કપાય તે માટે તેને વહીવટી સરળતા ખાતર વાંકીચૂકી રાખવામાં આવે છે.)
વિષુવવૃત્ત રેખા એક અક્ષાંશવૃત્ત પણ છે: સાચું. (તે 0° અક્ષાંશવૃત્ત છે અને પૃથ્વીનું સૌથી મોટું અક્ષાંશવૃત્ત છે.)

૮. પાઠના અંતે આપેલ શબ્દસંધાન પ્રવૃત્તિ / Crossword:

આપેલા કૌંસના અંગ્રેજી શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને શબ્દચોરસના સાચા જવાબો નીચે મુજબ છે:

ડાબેથી જમણે (આડી ચાવી - Across):

1. નકશામાં એક વિશાળ વિસ્તારને નાના સ્વરૂપમાં દર્શાવવું → SCALE (પ્રમાણમાપ)
4. એક અનુકૂળ ગોળાકાર → GLOBE (પૃથ્વીનો ગોળો)
5. સૌથી લાંબી સમાંતર અક્ષાંશ રેખા → EQUATOR (વિષુવવૃત્ત)
6. તે સ્થાન જ્યાંથી ગ્રિનિચ રેખા પસાર થાય છે → GREENWICH (ગ્રિનિચ શહેર)
8. માર્ગને શોધવાનું સરળ સાધન → MAP (નકશો)
10. વિષુવવૃત્ત રેખાથી અંતરનું એક માપ → LATITUDE (અક્ષાંશ)

ઉપરથી નીચે (ઊભી ચાવી - Down):

2. ગ્રિનિચ રેખાથી અંતરનું એક માપ → LONGITUDE (રેખાંશ)
3. તે બંને સાથે મળીને એક સ્થળ શોધવામાં મદદરૂપ બને છે → COORDINATES (અક્ષાંશ-રેખાંશના સંયુક્ત મૂલ્યો)
6. જે અક્ષાંશ અને રેખાંશ સાથે મળીને બનાવે છે → GRID (ગ્રીડ / જાળી)
7. તે સમય, જેના આપણે ભારતમાં પાલન કરીએ છીએ → IST (Indian Standard Time)
9. જે પૃથ્વીના ગોળાનું મધ્યરેખાંશવૃત્ત છે → PM (Prime Meridian / મુખ્ય રેખાંશ)
11. એક રેખા માટે ટૂંકો શબ્દ : જેને ઓળંગતા તારીખ અને વાર બદલાય છે → IDL (International Date Line / આંતરરાષ્ટ્રીય દિનાંતર રેખા)